Diplomati italian Pietro Kuaroni në librin
e vet “Valixhja Diplomatike” përshkruan se kur ra në kontakt për herë të parë
me malësorët e Veriut në qytetin e Shkodrës, “iu dukën si përfaqësues të
shoqërisë mesjetare të viteve 1000”. Kjo bindje iu përforcua dhe më tepër kur
mësoi për zakonin e gjakmarrjes. Përtej kuriozitetit evropian që çdo huaj e ka
pasi bie në kontakt me topografinë dhe demografinë e Ballkanit,gjë të cilës nuk
mund ti shpëtonte dhe diplomati italian, situata e gjakmarrjes e përshkruar aty
duket sikur është e njëjta me atë të ditëve të sotme. Situata e rindezur kohët
e fundit me këtë fenomen është vërtetë për tu shqetësuar dhe kërkon aksion të
drejtë për së drejtë për ta ndaluar.
Shqiptarët nuk janë të parët që kanë mes
tyre,fenomenin e gjakmarrjes. Ky fenomen ka pasur një shpërndarje gjeografike
të gjerë në Evropë duke filluar nga Skocia në Britaninë e Madhe, Korsika në
Francë ,Kreta e Mani në Greqi etj. Gjithsesi shqiptarët mbeten të vetmit që
vazhdojnë ta praktikojnë dhe kjo mbetet “thembra e Akilit” në profilin
psikologjik tonin. Nëse zhvillimet e ndryshme kulturialo-politike kanë bërë të
mundur që fenomeni në vendet e tjera të zhduket, në Shqipëri , “kulshedra e
gjakut ka mbijetuar”.Ndonëse për një kohë të gjatë ka mbizotëruar një
ndërgjegjësim i mjaftueshëm i shprehur nëpërmjet medies dhe shoqërisë civile
për ta frenuar këtë fenomen,gjithsesi ai s’është ndalur dhe ka marrë përmasa të
frikshme.
Nuk kanë munguar dhe akuzat e forta ndaj
shtetit,i cili nuk ka ditur ta menaxhojë situatën dhe me masa gjysmake është
munduar ti vë fre gjakmarrjes,por nëse përgjegjësia e shtetit do të shkonte në
mbrojtjen e çdo familje të kërcënuar atëherë do të krijohej një “shtet i
ngujuar”.Askush s’besoj se dëshiron të ketë një shtet të gjysmë-policor në
Malësitë e veriut duke dhunuar ndoshta dhe liritë e të drejtat e njeriut të
qytetarëve të tjerë të pafajshëm. As rishikimi i rivendosjes të dënimit me
vdekje nuk është “çelësi magjik “ si besojnë një pjesë e popullsisë. Perspektiva
evropiane e Shqipërisë nuk lejon rivendosjen e dënimit me vdekje dhe për këtë
nuk duhet të ketë asnjë dyshim. Ashtu si nuk na pëlqen të shikojmë prerjesh
duarsh apo vdekje me gurë “live” nga vendet islamike që i praktikojnë këto
dënime, ashtu dhe ikonat që mund të vinë nga Shqipëria me njerëz të ekzekutuar
nuk do të mirëpriteshin aspak jo vetëm në opinionin evropian por edhe në atë të
brendshëm.
Gjithsesi
para se kjo të jetë një masë jo e këshillueshme ngatë huajt, mendoj se ekziston tashmë një opinion i shëndoshë nga
anashoqërisë shqiptare për pranimin e
kësaj pjese të legjislacionit evropian.
Akuzat e
ndërmarra ndaj shtetit (pa dashur të bëj avokatin e tij) shpesh herë e kanë
çuar debatin në rrugë të gabuar sepse më shumë i mëshohet rolit të tij
paternalist i cili edhe nëse arrin të bëj diçka në zhdukjen e fenomenit do të
kishte rrethana prapavepruese. Gjithkush e di se pas lëvizjes për barazi
raciale në Shtetet e Bashkuara të Amerikës në vitet 60,në vitet që pasuan
shteti u afroi politikën e affirmative
action. Kjo politikë konsistonte në përkrahjen dhe trajtimin me përparësi
të individëve me ngjyrë në konkurse për vende pune,dhënie bursash
universitare,njohja e së drejtës për abort dhe rritjes së ndërhyrjes së shtetit
dhe institucioneve në jetën private,sidomos duke i larguar fëmijët nga mjedise
abuzive dhe të dhunshme.
Megjithëse politika paternaliste pati
efekte pozitive, gjithsesi ajo lindi fenomenin e“titullimit”,ose bindjes se padronët e bardhë të Amerikës janë në
borxh ndaj popullsisë zezake për shkak të tmerreve të diskriminimit racor që
erdhi më pas,dhe për këtë arsye duhet t’u sigurojnë dhe garantojnë privilegje
të ndryshme. Paralelet mund të hiqen njëlloj me ndërhyrjen e fortë të shtetit
në rastin e gjakmarrjes dhe askush nuk besoj se do të dëshironte të krijonte
një kulturë të tillë persekutimi,për një pjesë të rëndësishme të popullsisë
tonë.
Anglia dhe Franca të cilat u hasën me këtë fenomen me dy krahinat
e kooptuara brenda shteteve të tyre, u munduan ta zgjidhin nëpërmjet gjithëpërfshirjes
së elitave të Skocisë dhe Korsikës përkatësisht në qeverisjen e shtetit dhe promovimit
të kulturës së përgjithshme. Këto masa patën efekt,të paktën për rastin e
Skocisë e cila bas bashkimit u zhvillua kulturialisht duke prodhuar dhe
Ilimunizmin skocez,që kontribuoi shumë në kulturën botërore. Një fije drite
mund të vijë në këtë rast në trajtimin e problemit në vendin tonë.
Natyrisht në krijimin dhepromovimin e kulturës së përgjithshme mund
të luajë një rol të madh shoqëria civile e cila fatkeqësisht në Shqipëri vuan
nga “elitizmi” (përqendrimi i saj në Tiranë) dhe korrupsioni moral dhe
ekonomik. Krahinat tona malore janë nga më të varfrat , me një mungesë totale
të qelizave të domosdoshme për një zhvillim kulturor normal si është shkolla
dhe të paktën vatrat kulture. Shkodra si kryeqendra e veriut nuk është në
gjendje të rrezatojë kulturë dhe të shërbejë si forcë graviteti për malësitë
tona.Shoqatat jo qeveritare në vend që të sponsorizojnë krijimin e këtyre
qelizave të domosdoshme për një jetë normale,(d.m.th funksionimin e plotë të
tyre me mësues dhe veprimtarë kulturorë me të ardhura të
kënaqshme),sponsorizojnë projekte informimi shterpë,të sugjeruara nga
çakejtë-intelektualë të Tiranës të babëzitur për para. Duke qenë se duam të
ndërtojmë një shoqëri liberale,larg të qenit etatiste, atëherë shfrytëzimi i
kapaciteteve intelektuale të vetë zonave, me krijimin e kushteve të domosdoshëm
për të jetuar dhe pasur një jetë normale do të ishte një hap i rëndësishëm i
organizatave joqeveritare dashamirëse për të kontribuar.
Po kështu ç’mitizimi i kulturës së dhunës
nëpërmjet ç’himnizimit të traditave të gjakmarrjes tëmalësisë duke promovuar ato integruese dhe evropiane,do të
kontribuonin dukshëm në reduktimin e fenomenit. Fatkeqësisht është vene re një
vlerësim për traditat e vjetra te konsideruara ,si puro “shqiptare” por ne
thelb te prapambeturadhe te pavlera.
Një përvojë interesante vjen vetë nga
zhvillimi i zonave jugore të Shqipërisë ku fenomeni është i radhë. Në librin e
profesor Ismet Elezit “Kanuni i Labërisë”, përshkruhen qartë të njëjtat doke
zakonore për gjakmarrjen ashtu si dhe tek Kanuni i Lek Dukagjinit, gjë që
dëshmon për ekzistencën e fortë të këtij fenomeni. Një studim i hollësishëm i
tij sesi ka qenë ,si është zbutur dhe gradualisht është zhdukur do të
ishteme shumë vlerë për tu financuar
dhe më vonë për të zbatuar në malësitë e Veriut. Historia est magistra vitae-Historia është mësuesja e jetës, thotë
një fjalë e urtë latine dhe ajo mund të jetë e vlefshme në këtë rast.
Jeni të lutur të komentoni artikujt e botuar tek Tribuna Shqiptare. Mos harroni të vendosni një emër apo një pseudonim sepse kur shkruhet "guest" duket si makina pa targa. Ju mund të përdorni OpenID tuaj për të komentuar tek TSH. Mos harroni se duke komentuar ju ndihmoni...ADMIN