1.
Shqipëria,
nga koha e Ismail Qemalit deri te koha e Sali Berishës, për 90 vjet
(nuk përfshihen 4 vjet të LPB dhe nga 03.06.1941 deri më 05.11.1943
kur aktiviteti i jashtëm u mor përsipër nga MJI) ka 62 ministra të
jashtëm në historikun e saj.
Amerika
për 220 vjet (1789 – 2009) nga Xhorxh Uashington tek Barak Obama
ka 67 sekretarë shteti, Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe,
për 108 vjet (1901 – 2009) ka 39 ministra të jashtëm, Austria
për 90 vjet (1918-2009) ka 22 ministra të jashtëm...
Shqipërisë
i takon të ketë lëvizur mesatarisht 1 ministër të jashëm në rreth
1.5 vjet, ndërkohë që Amerika, Mbretëria e Bashkuar e Austria e
kanë këtë tregues deri në 4 vjet (!).
Indikatori
i këtyre raporteve ç’përpjestimore flet vetë: Cështjet e brendshme
politike, ekonomike e ushtarake të një shteti pasqyrohen edhe në
politikën e jashtme, në lëvizjet e shpeshtuara, të sforcuara
e të pamotivuara të ministrave të jashtëm. E përgjithshmja dhe
e vërteta është se sa herë politika ka probleme të brendshme merret
me ministrat e jashtëm, veçanërisht në vendet e pazhvilluara apo
në zhvillim, në vendet që dalin nga diktatura e zezë, e kuqe apo
e bardhë në demokracinë blu, në vendet me koalicione qeverisëse
të brishta.
Politika
është politikë dhe diplomacia është diplomaci, por, ndonëse nuk
janë e njëjta gjë e bëjnë të njëjten gjë…, ndonëse janë
në të njëjten rrugë edhe nuk e bëjnë të njëjten rrugë…. Kur
politika është në start, ndodh që diplomacia ka ecur ose arritur
në finish. Në ato raste kur politikës i mbarojnë “bateritë”
karrikohet diplomacia dhe kur lodhet diplomacia me të vetat hyn politika
me të gjitha mjetet…
Diplomacia
nuk përplaset me politikën, se nuk ia don hapi apo “zanati”, kurse
politika përplaset me diplomacinë se ia don qejfi apo “zemreku”…
Diplomacia ka heshtjen..., kurse politika bën edhe zhurmë... Diplomacia
ka solemnitetet, kurse politika përdorë edhe agresivitetet.
Diplomacia të mbytë qetësisht edhe në një gotë venë, kurse politika
mund të vërshojë egërsisht edhe si lumë e t’i shpëtosh “pa
u lagur”…
2.
Presidenti
i 32-të i SHBA, Franklin Ruzvelt, njeri vizionar e qëndrestar në
politikën e jashtme, qëndroi në 4 mandate në këtë detyrë, duke
përballuar Luftën e Parë Botërore, duke ecur edhe në karrocë invalidi
në fund të jetës, por Sekretarin e Shtetit Kordel Hall e mbajti për
11 vjet në këtë post (4 mars 1943- 30 nëntor 1944), derisa u vetëlargua.
Ruzvelti
ndrroi 3 zv/presidentë (Garner, Uallake, Truman), biles edhe 3 ministra
të luftës, si dhe nga 4 ministra të drejtësisë, ekonomisë, etj.,
por jo Sekretarin e Shtetit Amerikan.
Pas largimit të Hall, Presidenti Ruzvelt emëroi Zv/Sekretarin e Shtetit
Stetinius në detyrën e Sekretarit të 48-të të Shtetit, i cili qëndroi
në këtë post të rëndësishëm edhe me Presidentin Truman,
gjersa e caktuan Ambasador i SHBA në OKB.
E
kundërta ndodhi në Shqipëri, në kohën e qeverisjes së socialistëve,
në vitet 1997-2005, u ndrruan 4 ministra të jashtëm në 8 vjet (Milo,
Dade, Meta, Islami), pasi donin t’ua ”kënaqnin” kërkesat e interesat
aleatëve në maxhorancë e me orakull politik t’iu jepte mbështetësve
apo kundërshtarëve këtë post(!). Mazhoranca socialiste iu jepte
rëndësi dhe ua merrte fuqinë, iu jepte detyrën ministrore dhe iu
hiqte karriken zyrtare, sapo shtronin shinat përpara i tërhiqnin nga
mbrapa, aqsa këta ish-ministra mund të cilësohen edhe ”ysh-ministra”.
Lëvizjet ”shilarëse” të socialistëve me ministrat e jashtëm,
kur vendi po ecte drejt BE-së e NATO-s, kur Kosova ishte drejt Pavarësisë,...tregonin
qartë se politika e së majtës kishte ”çështje të brendshme”
sa mezi e mbanin pushtetin reanimacionist dhe morën një rrotacion
regresiv me rrokullisje të pandalun, por edhe ia ngadalësuan Shqipërisë
zhvillimet e brendshme dhe ato të jashtme.
Politika
e jashtme në përgjithësi e Ministria e Jashtme me Trupin e saj
Diplomatik në veçanti, është pasqyrë e imazhit, sy në horizont,
nerv genetik i tokës, vesh i rrjedhave të kohës, zëri i mendjes
e zemrës, nuhajtja magnetike, urtia e duhia e hapave të çdo kombi,
të secilit shtet.
Diplomacia,
në historikun e vet, në mënyrën e vet, e mbart dhe e bën historinë
më shpejt se historianët, shkon në planete më përpara se kozmanautët,
hynë në thellësi të ujërave më shpejt se polumbarët, fazohet
e përçohet më shpejt se rryma, e mbart dhe e bën historinë më
shpejt se historianët, e përgaditë tokën e mbjellë farën më shpejt
se bujqit, e prognozon e diagnostikon kohën më mirë se meteorologët,
diagnostikon simptonat e sindromat më mirë se mjekët, i ndjek sinjalistikat
më mirë se se vet rrugorët…
Dikur,
politika e jashtme ishte e “mbyllur”, e blinduar, diçka si “versajiste”,
si kështjellat ku (ç)bëhej, ndërsa në dekadat e fundit është
bërë e “hapur” si valët në eter, aqsa të “fotografon” realitetet
si sateliti në orbitë dhe të hyn si interneti në shtëpi. Sot diplomacia
është kaq publike sa më të mund të merren të gjithë, por diplomacinë
e bëjnë diplomatët për të gjithë. Ata që duan të merren më
diplomaci publike, të hapur… ua dëgjon edhe frymëmarrjen veprimtare
edhe nga larg, kurse ata që bëjnë vërtetë diplomaci elitare ua
ndjen frymën vrelluese më pas…
3.
Ato
shtete që kanë kriza të forta të brendshme, si grushte shteti, konflikte
etnike, ç’ekuilibrime politike, etj. me ndikim edhe në rajone e
kontinente të afërta, i pasqyrojnë kryesisht e veçanërisht në
lëvizjet e ministrave të jashtëm.
Në
Gjeorgji, më 2008, kulminiacioni i “krizës së tankeve” solli
4 ministra të jashtëm brenda një viti, si Bezhuashvili,(31.01.2008)
Bakradze, Tkeshdashvili dhe Vashadze, (që vazhdon në këtë detyrë
nga 06.12.2008).
Në
Ukrainë, vitet e fundit,“kriza e rivaliteteve”, me “portokallinë”
e vet, me tensione të plasaritura e presione vorbulluese, në vend
e me fqinjtë, diktoi që edhe më 2007 të përcillte 3 ministra
të jashtëm, 2 ndryshime më 2009të ketë 2 lëvizje të tyre.
Në
Somali. pas luftës civile,po tejzgjatet tranzicioni i vështirë politik
e ekonomik, “kriza e zezë”, me të gjitha të zezat e saj, nga
luga deri tek lupa, çka, të paktën, nga viti 2007 deri më 2009 ka
pasë 6 ministra të jashtëm, nga Hure deri te Jangali.
Në
Palestinë, “kriza e kloneve”, nga minaret tek kufinjtë,
për identitetin e tyre të njohjes si shtet, etj. pasqyrohet, si më
2007 me rrokadën e 4 ministra të jashtëm, etj.
Në
më të shumten e rasteve këto kriza marrin edhe emrat e
shteteve, nga burojnë, shpërthejnë e shuhen, si “Kriza Gjeorgjiane”,
“Kriza Ukrainase”, “Kriza Somaleze”, “Kriza Palestineze”,
etj.
Në
rast se do të shohim në 9 dekadat e fundit, në Shqipëri
ka disa
kriza të
rënda politike, ekonomike, etj. si në vitin 1914, kur levizën
3 ministra të jashtëm, në vitin 1921 me 5 ministra të jashtëm,
në vitin 1924 me 3 ministra të jashtëm, në vitin 1944 me 5 ministra
të jashtëm, në vitin 1939 me 3 ministra të jashtëm, në vitin 1997
me 3 ministra të jashtëm, (Shehu, Starova, Milo), etj.
Krizat i shfaqin plasaritjet e veta kryesisht tek ministrat e jashtëm
dhe ministrat e jashtëm lëvizën më së shumti në ato raste kur
ka probleme të brendshme politike, ekonomike apo ushtarake.
Sot
e nesër, çështja është edhe kjo: në rast se diplomacia
nuk është shumë e kapshme në çdo kohë e për të gjithë, duhet
të bëhet sa më e prekshme çdo ditë e më shumë dhe nga sa
më shumë pushtetarë në të gjitha nivelet e nga sa më tepër qytetarë
nga të gjitha kategoritë.
RAMIZ LUSHAJ
Drejtor Ekzekutiv i Qëndres Shqiptare
_________________
ramizlushaj@yahoo.com
