KOSOVA NË DY VJETORIN E PAVARËSISË E SHTETËSISË SË SAJ

Nga Av Ali Rr. Aliaj

Aleanca e Atlantikut te Veriut, per here te pare ne historine e saj  50-vjeçare, kreu nje nderhyrje ushtarake energjike ne nje vend jo antar i saj (RFJ) per te mbrojtur nje popull etnik (shqiptaret e Kosoves) perballe genocidit te jashtezakonshem  e spastrimit etnik te pashembullt, nen nje autonomi te likujduar nga rregjimi aperteid i Millosheviçit, te ndodhur ne konflikt nderetnik te armatosur, (UCK – grupet (para)militare, sigurimit, etj), duke e bombarduar territorin e Republikes Federale te Jugosllavise per 78 dite radhazi (24 Mars - 10 Qershor 1999), te cilen edhe e deklaroi, ne kuader te se Drejtes Nderkombetare, si veprim luftarak per shmangjen e nje katastrofe humanitare ne Kosove qe perbente nje rrezik per paqen e sigurine rajonale e nderkontinentale.

Statusi ligjor i kesaj nderhyrjeje ushtarake te NATO-s u be  objekt i pambaruar i nje debatimi te gjere e te gjate ne institucione e mediume nderkombetare, si nga shtete te veçanta (Federata Ruse, Republika e Serbise, etj.) apo nga  studiues e analiste te se drejtes nderkombetare, etj., çka kete problematike  po e fokusojme e spektrojme me elemente e praktika, me fakte e faktore, me referime te koncepteve e realiteteve dhe me perfundimet perkatese  gjate shtjellimit te kesaj trajtese.

 Faktikisht, ne te Drejten Nderkombetare, perdorimi i forces nga nje ose me shume shtete kunder nje shteti tjeter sovran ndalohet shprehimisht nga Neni 2(4) i Kartes se Organizates se Kombeve te Bashkuara, perveçse ne dy raste: a) vetembrojtja sipas Nenit 51, qe eshte pranuar si e Drejte Zakonore dhe duhet zbatuar nga te gjitha shtetet  dhe b) kur Keshilli i Sigurimit ka autorizuar perdorimin e forces sipas Nenit 42 te Kartes. Realisht NATO ndodhej para dy alternativave: a) vetembrojtja nuk mund te justifikohej dhe prandaj nuk u perdore asnjehere, b) autorizimi i Keshillit te Sigurimit ne formen e nje Rezolute, sipas Kapitullit VII te Kartes se OKB-se, ku do te duhej jo vetem miratimi i saj nga  15 Anetaret e Keshillit, po, tjetra, asnje nga 5 anetaret e tij te perhershem te mos vinin veton ndaj saj.

Ne  kushtet historike te krijuara e rrethanat (sub)objektive  te imponuara ne rajonin e Ballkanit me shtete me demokraci te brishte etj., e ndodhur ne realitetin e (dis)ekuilibrave te Fuqive te Medha e te institucioneve nderkombetare te botes, duke pase parasysh edhe problematikat e deshtuara e te permiresuara ne Bosnje-Hercegovine, nisur edhe nga niveli i larte kerkues e afirmues i te drejtave te njeriut ne fundshekullin XX, etj., NATO kishte vetem dy rrugezgjedhje.

 T’i kerkonte Keshillit te Sigurimit miratimin e nje rezolute qe ia mandatonte nderhyrjen ushtarako-humanitare ndaj RFJ per çeshtjen e Kosoves, çka kjo, edhe per shkak te vetos, nuk u kerkua ne asnje rast, (nga problematika e mosreformimit te OKB ne pershtatje me frymen e kerkesat evoluive e progresive te kohes), po as vet KS asnjehere nuk e hartoi ndonje rezolute  as per ta ndaluar dhe as  per ta denuar kete nderhyrje ushtarako-humanitare te NATO-s  si para apo pas 24 marsit 1999.

Nga ana tjeter, NATO, nje organizate politiko-ushtarake e kohes, si fuqia ushtarake me e fuqishme e globit, ishte nje nevoje e dites dhe ndermarrja e nje nderhyrjeje te tille ushtarake prej saj ishte e domosdoshme per kohen per te shmangur nje katastrofe humanitare te deshmuar e te avancuar, e cila ishte shumeplaneshe: e drejta e vetevendosjes se Kosoves me nje autonomi te likujduar nga Millosheviçi, spastrimi etnik biblik ne te gjithe territorin e saj duke sjelle vale te jashtezakonshme te refugjateve ne shtetet fqinje etj.; genocidi i pergjakshem i pushtetit serb ndaj popullsise etnike shqiptare te pafajshme duke kryer masakra mesjetare e hapur varre masive,  si ne Reçak etj.

Ndaj kjo çeshtje e kryer praktikisht dhe e hapur politikisht kerkon nje shqyrtim te detajuar dhe te plote nga kendveshtrimi i se drejtes nderkombetare, per disa arsye, te cilat i shtjellojme ne pjeset e kesaj trajtese:

 Te gjitha nderhyrjet ushtarake te dy shekujve te fundit (XIX-XX) te ndermarra ne Europe, Azi, Afrike, Ameriken e Veriut e te Jugut, ende debatohen ne kendveshtrime te ndryshme e ndonese edhe kur ato mbartin karakter humanitar te  paster  nuk kane shpetuar nga argumentet  per t’i trajtuar si nderhyrje per “interesa politike, ekonomike, tregtare”, pasi ne analizen e tyre nuk marrin ne konsiderate plotore kohen, vendin e menyren e nderhyrjes, evoluimin e çeshtjes se sovranitetit e humanitetit nder dekada, traditen zakonore dhe risore te ketyre nderhyrjeve, efektivitetin e tyre  ne paqen e sigurine nderkombetare, etj.

Nisur nga keta shembuj te koherave e praktika te shteteve, duke marre ne baze gjykimi te drejten nderkombetare,  rastin e nderhyrjes se NATO-s ne RFJ e  shohim si nje rast “Sui Generis” ne praktiken boterore, çka asaj i mundesoi dhe i jep legjitimitetin si nderhyrje humanitare me interes global per Rendin e Ri Boteror pas “Luftes se Ftohte”.

 Ne percaktimin e ligjitimitetit te nderhyrjes ushtarake te NATO-s per qellime humanitare ne nje shtet sovran  kemi parasysh analizen e shembujve ne disa etapa te ndryshme te historise boterore: Deri ne Paktin e Lidhjes se Kombeve (28 prill 1919) 1)  veçojme nderhyrjen e Britanise se Madhe, Frances e Rusise me 1827 per t’i dhene fund luftes civile ne Greqi dhe mbrojtjen e pakices se krishtere ne konfliktin me Perandorine Otomane apo me 1912 kur Serbia, Greqia e Bullgaria nderhyne per te mbrojtur komunitetin e krishtere ne Maqedoni pas nje programi per “turqizimin”(!) e tyre nga Perandoria Otomane ne grahmat e fundme te mbajtjes se pushtimit ne Ballkan. Te dyja, si Rusia dhe Serbia, keto nderhyrje i cilesojne humanitare, kurse nderhyrjen e NATO-s ne Kosove me 1999 e trajtojne si shkelje te sovranitetit te nje vendi antar i OKB-se etj.(!). Ne harkun kohor deri ne hyrjen ne fuqi te Kartes se Kombeve te Bashkuara (25 tetor 1945) veçojme luften e Italise fashiste kunder Shqiperise Mbreterore me 1939, por ka edhe autore qe  theksojne si hipoteze se nderhyrje humanitare e realizuar ne shek. XX eshte vet Lufta e Dyte Boterore, sepse kjo lufte ishte nje perballje midis dinjitetit, arsyes dhe te drejtave te njeriut nga njera ane dhe degradimit, irracionalizmit e autoritarizmit nazist dhe fashist nga ana tjeter. Ne rast se do t’i mbeteshim kesaj ideje ne “tregun” diplomatiko-juridik, atehere do t’i referoheshim per mire me rastin e pushtimit fashisto-nazist te Republikes se Shqiperise dhe te Mbreterise Jugosllave, por duke e analizuar ripushtimin e Kosoves (shkurt 1945) nga Jugosllavia, atehere kjo mbetet ne kundershtim me te Drejten Nderkombetare nisur nga mohimi i te drejtes se vetevendosjes se Kosoves dhe genocidit me te madh ne Europen e pas Luftes te ushtruar nga serbet (me rreth 50 mije viktima shqiptare). Ne analizen deri ne “Renien e Murit te Berlinit” dhe perfundimit te “Luftes se Ftohte” veçojme nderhyrjen e Tanzanise ne Ugande (1979),  te SHBA-se ne Grenada (1983) dhe ne Panama (1989), te cilave rreziku i “Vetos” ne Keshillin e Sigurimit i çoi ne situata te renda, sepse OKB ishte ne nje “pike te vdekur” ne kete kohe me ngrica politike e konflikte te ndezura. Po te shohim se vetem ne nje dekade shtrirje, deri ne nderhyrjen e NATO-s ne Kosove (24 mars 1999), OKB autorizon  disa nderhyrje humanitare si ne “Krizen Kurde” (1991), nderhyrja ne Somali (1992) dhe ne Haiti (1994), po nuk arriti ta mandatojne NATO-n per nje nderhyrje te tille ne Kosove.

 Realisht e legjitimisht, me 24 mars 1999, nderhyrja e NATO-s ne Kosove behet mbi bazen e nje tradite te krijuar gjate dy shekujve te fundit, mbi praktikat e reja te perdorura nga OKB pas “Luftes se Ftohte” dhe formon nje risi te re ne nje bote te ndryshuar nga kjo lufte e pas kesaj lufte, me nje rend boteror ku vlerat e demokracise e lirise, te drejtat e njeriut marrin evoluimin e lartesimin me te madh te historise boterore, ku humaniteti institucional e nderkontinental merr vleresime e vlera te reja progresive per koherat e njerezimin.

Ne teresine e rrjedhave te historise, te parimeve e praktikave te se drejtes nderkombetare, nderhyrjen e NATO-s ne Kosove nuk mund te trajtohet si çeshtje e nje dite (24 marsit 1999), por, nisur nga e Drejta Historike e Juridike e Kosoves ( si pjese e te Drejtes Nderkombetare), nisur nga fillimi i nderkombetarizimit te çeshtjes se Kosoves, nga marsi i vitit 1989 kur Millosheviçi e likujdoi Autonomine e Kosoves (rast unik ne fundshekullin XX) e deri me 24 mars 1999 te mbrojtja kolektive e pashembullt e Kosoves nga nje organizate e sigurise kolektive (NATO) me nderhyrjen e saj ushtarako-humanitare.

Shqyrtimi i dimensioneve e parametrave te kesaj lufte (24 mars-10 qershor 1999) perben objekt me vete, pasi argumentimet ne kete periudhe kane rendesi domethenese per argumentimin e karakterit dhe vlerave humane te saj, ashtu sikurse edhe periudha tjeter, nga 10 qershori 1999 deri me 17 shkurt 2007, kur Kosova eshte Protektoriat Nderkombetar i OKB-se apo pas deklarimit te saj kushtetues  (Kosoves) si shtet i pavarur sovran e deri me 2010, kur po e gjykon Gjykata Nderkombetare e Drejtesise ne Hage.

Vend e rendesi te veçante marrin elementet shkakesore qe e  shtyne NATO-n drejt nje sipermarrje te tille historike e te rralle: a) Spastrimi Etnik i popullsise shqiptare, qe ishte jo vetem e dokumentuar historikisht e boterisht, por me rregjimin e Millosheviçit arriti permasa kulmore e ashpersi te jashtezakonshme ne vitet 1998-1999. b) Genocidi i pergjakshem mbi popullsine shqiptare te pambrojtur dhe te pafajshme, qe, nje nga keto tragjedi, ishte edhe ajo e 15 janarit 1999 ne Reçak, (e deshmuar e nderkombetarizuar nga OSBE) ku u masakruan barbarisht rreth 50 shqiptare, mes tyre edhe femije e te moshuar. c) Rreziku i perhapjes se nje lufte rajonale, sepse ne vitet 1989-1998 ne mes te Serbise e Kosoves kishim situaten e valezuar e ne vlim “As lufte, as paqe”, ndersa me 1998, vecanerisht pas shfaqjes ne skene publike e luftarake te UCK-se e luftes mitike te Prekazit, te kulla e Jasharajve, kemi nje  tjeter situate te pershkallezuar e shperthyese nderetnike: “Per jete a vdekje” ne mes te shqiptareve dhe te serbeve. ç) Shmangja e nje katastrofe te rende humanitare, me dimensione biblike, me vorbull nderkontinentale, qe  vinte ne pranverat e viteve 1998 e 1999 nga eksodi tragjik i shqiptareve ne vendet fqinje dhe ne shtetet euro-atlantike e me gjere.   d) Shkelja flagrante e ne menyre  te njeanshme nga ana e Serbise te marreveshjeve nderkombetare si ajo e Dejtonit  dhe ajo e Rambujese apo e rezolutave te njepasnjeshme  te KS te OKB si dhe te institucioneve te tjera si BE, NATO, KiE, OSBE, etj.

Nje rendesi te veçante merr edhe fakti se NATO nuk veproi e vetme, por ishte: a) pjese e dinjitetit moral e veprimit luftarak te OKB, force integrale plotesuese dhe e pazevendesueshme e OKB, b) pjese e kerkuar dhe e avancuar e Grupit te Kontaktit, c) force mbeshtetese e garantuese per organizma nderkombetare si OSBE-ne ne Kosove,  ç ) faktor e faktorizues ne vleresimin e situatave e shqetesimeve  dhe ne  mbeshtjetjen politike e praktike te Bashkimit Europian etj.

Pra, NATO sa ç’ishte e nevojshme per te gjithe, ishte edhe e domosdoshme per te mos deshtuar te gjithe, sa ç’ishte fjala e fundme e diplomacise ishte dhe hapi i pare i luftes. Pra, ishte nje nga shtyllat e OKB-se para luftes (me Rezoluten 1203) dhe pas luftes, ne kuadrin e UNMIK-ut (me Rezoluten 1244).

Ne trajtimin e kesaj çeshtjeje ne teresine e proçeseve historike e juridike, diplomatike e politike qe çuan NATO-n te 24 marsi 1999, ne veshtrimin ne te gjithe kompleksitetin e vitalitetin e parimeve e praktikave te NATO-s para e pas nderhyrjes ushtarake ne Kosove shohim ne retrospektive e perspektive se kemi te bejme me nje rast “sui generis” si NATO dhe me nje rast unikal si Kosove, me nje nderhyrje humanitare qe perdite permasohet me vlera te reja ne shtetin e ri te Kosoves dhe ne hapesiren globale te botes.

E DREJTA HISTORIKE E KOSOVES

Ne shek. VI (veçanerisht ne dekadat e fundit te tij) erdhen dyndjet e sllaveve te Jugut ne  Gadishullin Iliricum (Ballkan). Ndryshe nga dyndjet e tjera barbare (shek. IV-VI), qe vershuan  kalimtare te dhunshem kryesisht nder pjeset me skajore te Provinces se Dardanise (Campus Dardanci), keta  krijuan ngulimet e tyre, pasi ne çdo vend te shkelur ngrinin te quajturat  “sklavini” (vende te sllaveve). Ne shek. VII, perandori bizantin Herakliu (610-641) lejoi ngulimin e dy fiseve te medha sllave, serbet e kroatet, (qe kufizoheshin me fise te tjera sllave: dioklejte, trebinjet e zaklumet ), te cilet Bizanti i donte si “kordon mbrojtje” ne kufijte perandorake te plasaritur keqas dhe si “mercenare” ne lufterat e shpeshta e te ashpra. Sllavet nuk krijuan zona kompakte te sllavizuara (sklavini)  ne Provincen e Dardanise (siç vepruan ne Rashe, Dalmaci etj.). Noel Malcolm kundershton  sloganin serb se "Kosova eshte djep i Serbise", duke thelsuar se “Historia e serbeve fillon ne shek. VII kur ata mberriten ne Ballkan. Territori i tyre i forces ishte jashte territorit te Kosoves dhe gjithçka qe thuhet per Kosoven nga ana e serbeve eshte e pavertete”.

Ne shek. VI-VIII dukej se Provinca e Dardanise (si dhe provinca te tjera shqiptare)  rane ne “qetesi”, pasi ne burime historike nuk flitet per “dyndje barbare”, po, nderkohe, perballe Bizantit: te hapur ne territore, te lodhur nga lufterat e me problematikat e (ri)mekembjes ekonomike e ushtarake, doli ne skene Shteti Bullgar i Car Simeonit (893-927), qe ne shek. IX-X e pushtoi Provincen e Dardanise (rreth tre dekada) dhe vetem me renien e kesaj mbreterie, Dardania iu rikthye prape Bizantit po nuk pati fuqite e mundshme ta rimbante ne zoterimin e vet perandorak, pasi, me rimekembjen e shpejte te shtetit bullgar ne kohen e mbretit Samuil (997-1014)  Dardanine (Kosoven) e ripushtuan deri ne vitin 1018. Pastaj, perseri Bizanti e mori nen sundimin e vet   Dardanine  (Kosoven), deri ne vitin 1185, per 167 vjet. Fakti qe Perandoria e Bizantit dhe Mbreteria Bullgare per rreth 125 vjet paten midis tyre rivalitet politik e ushtarak per zoterimin e Kosoves duke stafetuar me (ri)pushtime te saj, jo vetem solli ndikimet e veta ne dobesimin e te dy paleve te  konfliktuara, po  kjo e fuqizoi edhe Shtetin Serb, i cili  pas vitit 850 mori nje autonomi te zgjeruar dhe pas vitit 1217  nisi aktivisht bashkimin e fedaratave (fiseve sllave).

Vetem pas shtate shekujve  nga ardhja e tyre ne Ballkan, Shteti Serb i Nemanjeve (1185 -1355)  e pushtoi per 170 vjet  Kosoven, qe veçanerisht gjate sundimit te Car Stefan Dushanit (1331- 1355), shenoi periudhen me te veshtire nga ana politike, ekonomike, ushtarake, fetare per dardanet ne te gjithe historine e  tyre te dy  mijevjeçareve te fundit. Shtrirjen e tyre e shoqeruan edhe me  kolone te rinj sllave  nga territoret e Serbise se mirefillte (Rashes), qe populluan fshatrat e braktisura (selishte) ose u vendosen ne pronat e pervetesuara rishtazi nga feudalet apo kishat e manastiret serbe. Shqiptaret i privuan nga çdo e drejte politike te qeverisjes, te njohjes se etnise, gjuhes, fese, etj., pasi ne kapituj te tere te Kodit te Stefan Dushanit dhe urdheresa te veçanta te tij sanksionoheshin  masa te rrepta, si sekuestrim te pasurise, damkosje, debim e deri denim me vdekje  sidomos per te krishteret katolike po edhe ata ortodokse, qe nuk pranonin te konvertoheshin ne ortodoksine serbe e nuk ripagezoheshin duke marre emra slave, duke perhapur fenomenin e sllavizimit fetar-onomastik ne shtresa te caktuara te popullsise shqiptare etj. Nga shek. XIII, mbreterit serbe nga dinastia Nemanja punuan per ta zhvendosur epiqendren e shtetit te tyre nga Rasha ne drejtim te viseve te pasura te Kosoves e te Gentes. (Zetes) ne qytetet Shkoder, Prizren, Prishtine e Shkup, duke i kthyer ne kohe te ndryshme ne seli te Oborrit Serb dhe Pejen, prej mesit te shek. XIII e bene qender te Kishes Autoqefale Serbe.  Kjo zhvendosje e qendrave te gravitetit te shtetit serb drejt Jugut u shoqerua me dukuri te tjera te natyres shoqerore e etnike, te cilat qene me te dukshme ne Kosove. Nje pjese e aristokracise vendase u shpronesua e u zevendesua nga aristokracia serbe e tokes, laike e sidomos fetare dhe duke filluar nga gjysma e dyte e shek. XIII jo vetem serbizohen kishat e manastiret e Kosoves, po edhe ndertohen shume syresh, si Kisha e Apostolit ne Patriakanen e Pejes-shek.XIII, Kisha e Shen Dhimitrit ne Peje – shek.XIII, Kisha e Zonjes se Bekueme Levishka ne Prizren –1307, Kisha e Millutinit ne Manastirin e Banjskes–1313, Manastirin e Graçanices – ndertuar me 1314-1321, Manastirin e Deçanit – ndertuar me 1327–1355 etj.), te cilat u pajisen me fonde te medha tokesore qe zoteronin nje pjese te konsiderueshme te fshatrave te Kosoves e te viseve te tjera veriore shqiptare. Shfrytezimi ekonomik arriti ne shkallen me te larte ne historine dardane, duke i rrembyer pasurite e famshme nentokesore (plumb, zink, argjend, ar etj. ne Trepçe, Berrenik, Noveberde,  Janieve etj.) dhe marre pasurite e medha mbitokesore (ato bujqesore e blegtorale), duke e skllaveruar krahun e lire te punes etj.

Pas renies se Perandorise Serbe te Stefan Dushanit (1355) Kosova u nda ne dy pjese: Rrafshi i Dukagjinit (Prizreni, Gjakova, Peja, Istogu etj.) kaluan ne menyre te alternuar ne duart e princerve shqiptare (Balshajt, Dukagjinet etj.) dhe nje pjese e mire e saj mbeti perseri nen sundimin serb, qe zgjati deri me 1389  Nga vitet 1389-1455, per 56 vjet, pushteti i sundimit serb mbi pjesen e aneksuar te Kosoves nisi te binte gradualisht, sepse Kosova u kthye ne fushe beteje mes paleve apo koalicioneve nderluftuese dy here: me 1389 ( ne Betejen e Fushe- Kosoves)dhe me 1448 (kur ushtria hungareze e komanduar nga Janosh Huniadi humbi betejen me ushtrine otomane te Sulltan Muratit II), sepse pushtuesit e rinj otomane zhvilluan disa beteja me serbet per pushtimin e Kosoves te pushtuar prej tyre.

Me 1455 Otomanet krijuan ne Kosove nje njesi administrative te veçante, Vilajetin e Vukut (perfshinte nahijet e Tergovishtes, Kllopotnikut, Dolici, Morava, Vuçiterna, Topollnica, Prishtina dhe Llabi), ndersa jashte ketij vilajeti mbeten perseri krahinat e Prizrenit, Gjakoves, Pejes dhe te Istogut, te cilat me vone hyne ne juridiksionin  administrativ otoman, qe e mori emertimin “Vilajeti i Kosoves” etj. 2) Ne tetor-nentor 1912 ushtria serbo-malazeze e pushtoi Kosoven, pas 457 vjeteve qe ishte nen sundimin otoman, qe e mbajti te okupuar deri me 1999, me perjashtim te viteve te viteve te Luftes se Pare e te Dyte Boterore, 1916-1918 dhe 1941-1944, qe austro-hungarezet dhe italianet, gjermanet, etj. e futen nen juridiksionin e pushtimit te tyre.

Nisur nga e Drejta Nderkombetare, bazuar ne te Drejten Historike te Kosoves, dalim me disa perfundime:

E para: Ne mbi 3 mije vite Serbia (RFJ) e mbajti Kosoven dardane te aneksuar me pushtim (neo)kolonial administrativo-ushtarak, si teresi territoriale, vetem per 252 vjet dhe, duke perllogaritur edhe pushtime zonale (te pjesshme) te tokes etnike shqiptare, jo me shume se 300 vjet.

Serbia (RFJ) per nga kohezgjatja e pushtimit te Kosoves (RK) vjen pas Perandorise Romake te Lindjes (Bizantit), Perandorise Otomane, Perandorise se Romes, prandaj fakti qe Serbia eshte pushtuesi i fundit i Kosoves nuk i jep asaj te drejten juridike nderkombetare qe te jete e para ne aneksimin e saj, sepse, sipas nje llogjike te tille propagandistike do te kishin pretendimet e tyre edhe shtete te tjera. Ana tjeter, dardanet, ne dokumente historike te shkruara permenden ne shek. I p.e.re (Straboni), ndersa serbet (sllavet) 1.600 vjet me vone. Gjithashtu, dardanet, si teresi gjeografike e politike (federate, mbreteri, province) ishin mbi 2 mije vjet para se serbet te pushtonin Kosoven (1185).  Serbia (RFJ) pergjate historise se vet me shume shekuj ka qene e pushtuar nga te tjeret (romaket, otomanet, etj.) se sa e kane mbajtur te okupuar Kosoven. Pra, Kosova, nisur nga e drejta e vet historike, ka territorin e vet etnik, qe perben nje nga elementet e se drejtes nderkombetare, çka eshte edhe nje nga elementet e shumte qe e plotesojne kuadrin e plote te nderhyrjes se armatosur te NATO-s per qellime humanitare.

E dyta: Kosova ka edhe popullsine e saj etnike, qe e ka ruajte strukturen e vet etnike me shumice shqiptare, mbi 92 per qind shqiptare, sipas Entit te Statistikave te Kosoves, (2009).

Sot, nga 192 shtete anetare te OKB-se, 147 prej tyre e kane nacionalitetin e tyre kryesor me te vogel se Kosova me rreth 2.3 milione banore, ku 92.1 %  jane shqiptare, 5.2 %  serbe dhe 2.7 %  te nacionaliteteve te tjera (malazeze, gorane, boshnjake, turq etj.). Asnje nga ish-republikat e RSFJ nuk e kane kete strukture etnike te popullsise se tyre, ndonese jane shtete te pavarura e anetare te OKB-se: Kroacia (89.6% kroate), Sllovenia (83.1% sllovene), Serbia (82.9% serbe), Maqedonia (64.02% maqedonas), Bosnje-Hercegovina (48% boshnjake, 37.1% serbe, 14.3% kroate), Mali i Zi (43% malazeze), 32% serbe).

Kjo, ne baze te te drejtes nderkombetare, eshte nje nga elementet qe i jep legjitimitet NATO-s per nderhyrjen e saj ushtarako-politike ne Kosove.

E treta: Kosova, nga Mbreteria Dardane deri te lufta e UÇK-se, ne 3 mije vjet histori, nuk ka  kryer asnje lufte pushtuese ndaj kombeve e popujve te tjere ne Ballkan.

Nderkohe, serbet, malazezet, bullgaret, maqedonasit, turqit etj. e kane sulmuar e pushtuar Kosoven pergjate historise. “madje duhet thene se per popullsite shqiptare, thekson eksperti i te drejtes nderkombetare, Prof. Arben Puto, ka qene tendenca e tkurrjes dhe jo e zgjerimit, jo e ekspansionit, siç eshte pretenduar nga pala serbe”. RFJ i ka aneksuar territore etnike Kosoves me toke e popullsi etnike, si Sanxhakun e Luginen e Presheves (Republika e Serbise), Plave-Guci, Hot e Grude, Ulqin e Tivar etj. (Republika e Malit te Zi), Tetove, Struge, Diber te Madhe, etj. (Republika e Maqedonise). Vilajeti i Kosoves ne vitet 1896-1900, sipas vjetareve statistikore osmane, ishte 32.900 km², ndersa, sot, ka mbetur me 10.877 km² (Republika e Kosoves). Pra, eshte rrudhur etnikisht nga aneksimet e fqinjeve sllave deri ne 1/3 e siperfaqes se vet per nje shekull histori.

E katerta: Serbia, nga  ana historike, edhe  ne shek. XX nuk ka te drejta mbi Kosoven.

 Serbia pretendon se ne vitin 1912 e ka çliruar Kosoven (vilajet), por ne fakt e ka pushtuar forcerisht, sepse  a) nga 1455-1912  mbeti territor i Perandorise Otomane dhe Serbia nuk kishte asnje sovranitet ndaj saj. b) Kosova  si mund te jete e çliruar nga serbet, kur  90 per qind e popullsise se saj eshte shqiptare, ndaj fjala pushtim do te ishte me me vend, pasi me 1912-1913 i pushtoi edhe vise te tjera shqiptare, çka do te thote se kerkonte aneksimin e trevave shqiptare. c) Me 28 nentor 1912 ne Vlore u shpall Pavaresia Kombetare Shqiptare, e cila u nenshkrua edhe nga delegatet e Kosoves dhe perfshinte edhe vilajetin e Kosoves, pra Kosova nuk u çlirua nga serbet, por u pushtua prej tyre. Kosova nuk u perfshi ligjerisht ne territorin e Mbreterise Serbe  apo te Jugosllavise  deri ne vitin 1918, per shume arsye:  a) Ishte Lufta e Pare Boterore dhe  ajo Ballkanike, b) Kosova ishte nen pushtimin e fuqive te tjera si Austro-Hungaria etj. c) Jugosllavia, si Mbreteri Serbo-Kroate-Sllovene u krija me 1918. Kosova nuk u perfshi ne territorin e Jugosllavise as gjate Luftes se Dyte Boterore, pasi vet Jugosllavia ishte e pushtuar nga Italia e me pas nga Gjermania, po edhe Kosova ishte me vete si zone e pushtimit te ketyre dy fuqive humbese te kesaj lufte. Vetem ne shkurt 1945 Serbia e RSFJ e okupuan ushtarakisht Kosoven e çliruar.  Kosova deri ne momentin e shperberjes se RSFJ kishte nje status te dyfishte: Ishte njekohesisht pjese e Serbise, por edhe nje njesi e shtetit federativ te Jugosllavise, nje nga tete njesite e sistemit federal, e kishte parlamentin e saj dhe perfaqesohej ne nivel federal. Edhe ne Konferencen e Rambujese ishin dy delegacione te pales serbe: nga Republika Federale e Jugosllavise dhe nga Republika e Serbise dhe nje delegacion i shqiptareve te Kosoves, çka Komuniteti Nderkombetar e vleresoi kete fakt, kete realitet juridik te se drejtes nderkombetare, çka do te thote se kur te gjitha ish-republikat e Jugosllavise ishin shtete te pavarura, atehere edhe Pavaresia e Kosoves  vetem e ploteson kete proces historik dhe eshte nje element qe shpreh legjitmitetin e nderhyrjes se NATO-s ne Kosove.

Vet 17 shkurti i sivjetem, dy vjetori i Pavarësisë së Kosovës, i jep të drejtë historike ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë, cka NATO (KFOR) edhe tani po mbetet faktor i sigurisë drejt shtetesisë së Kosovës.

 

E DREJTA JURIDIKE  E  KOSOVES

 

Nisur nga e Drejta Juridike, Kosova (RK) ka pasur shtetin e vet, Mbreterine Dardane, si formacion politiko-shoqeror, me ndikim te madh ne Mesdhe e te njohur nga mbreterite e federatat e kohes, te permendur ne burimet antike qysh ne shek. IV p.e.re dhe pothuajse gjate gjithe historise se Perandorise Romake e te Bizantit (nga shek. I-XII) ka qene province me vete (Campus Dardanci), perveçse kur u perfshi ne provincen e Mezise se Eperme dhe ne koherat e mbreterve bullgare (Simeon e Samuil). Edhe gjate pushtimit Otoman (1455-1912 ka qene si teresi gjeografike-administrative  me vete: vilajet, sanxhak apo ejalet. Ne gjysmen e pare te shek. XIX Kosova, nen Perandorine Otomane, si organizim administrativ, zinte nje hapesire gjeografike qe perputhej afersisht me provincen ilire te Dardanise (e cila kishte pasur si kryeqender Shkupin) dhe qe shtrihej ne veri nga Pazari i Ri dhe kufiri me Serbine, ne verilindje dhe ne lindje nga Nishi, Prokuplje, Kurshumlia, Leskovci, Vranja dhe Kumanova, ne jug nga Shkupi, malet e Sharrit, duke perfshire edhe Fushen e Pollogut me Tetoven e Gostivarin dhe ne veriperendim nga Peja me Rugoven ne Bjeshket e Namuna, nga Gjakova e Malesia e saj, nga Prizreni me kazane e Lumes e deri ne rrethin e Dibres ne jugperendim. Shumicen derrmuese te popullsise se Kosoves e perbenin shqiptaret.

Vetem ne Traktatin  ruso-turk te Shen Stefanit (3 mars 1878) dhe ne Kongresin e Berlinit (13 qershor-13 korrik 1878) u shenua nga nderkombetaret copetimi i pare i Kosoves, ku Serbise, perveç Vranjes e Pirotit, iu dhane edhe krahina te tjera me toka e popullsi etnike shqiptare: Nishin, Prokupljen, Leskocin,etj. Pra, kemi tre elemente: pushtimi i trojeve etnike shqiptare nga Serbia e Mali i Zi, njohje aneksimi nga nje traktat nderkombetar (Kongresi i Berlinit) dhe kundershtimi diplomatik nga shqiptaret (LSHP). Nga ana tjeter, Porta e Larte mbante te pushtuar e ne terror ekspeditash luftarake e gjenocid te pergjithshem popullsine shqiptare te Kosoves.

Ne Kongresin e Berlinit (1878) ishin vendimmarrese Prusia, Franca, Rusia, Mbreteria e Bashkuar dhe Austria, te cilat nuk nderhyne ne Kosoves, ndonese ishin te gjitha elementet e duhura per nderhyrje humanitare: a) E drejta e shqiptareve per vetevendosje siç  e kishin fituar Greqia, Serbia, Mali i Zi etj.)b) E drejta per te mbrojtur trojet e veta (si fqinjet e tjere ballkanike ne lufte me Perandorine Otomane), c) Ushtrimi i spastrimit etnik te pergjithshem (ne Sanxhak – mbi 250 mije vete), d) Diskriminimi fetar etj.

Ndersa Britania e Madhe, Franca e Rusia nderhyne me 1827 ne Greqi per t’i dhene fund luftes civile ne kete vend dhe epr ta mbeshtetur popullsine e krishtere ne konfliktin me Perandorine Otomane, Rusia nderhyri ushtarakisht me 1877 ne Bosnje, Hercegovine e Bullgari per t’i dhene fund trajtimit te eger qe Perandoria Otomane u bente popullsive te krishtera, Franca nderhyri ushtarakisht me 1860 per te mbrojtur pakicat e krishtera maronite te Sirise nga gjenocidi i druzeve siriane dhe per t’iu siguruar administrim te vetin lokal, te ndare nga ai otoman. Nisur nga e Drejta Nderkombetare, theksojme se keto fuqi te medha te kohes duhej te nderhynin ne rastin e Kosoves (siç vepruan ne rastet e lartpermendura), ndaj, mosnderhyrja e tyre, ne kete kendveshtrim, cilesohet si e njeanshme, pasi i mbrojten vetem interesat etnike (tokesore e fetare) te Serbise e Malit te Zi, cilesohet edhe per interesa politike e ekonomike, me shume se per ato humanitare, pasi perjashtuan e demtuan rastin Kosova (me token e vet etnike ne mijera shekuj dhe me popullsi shumica myslimane).

Nisur nga e Drejta Nderkombetare, theksojme se Fuqite e Medha te kohes paten parasysh edhe disa argumente: a)Faktori shqiptar veproi ngadale e me vonese ne te tri etapat e vitit 1878: kur u pushtuan keto treva shqiptare(janar); kur u nenshkruar traktati i Shen Stefanit (mars), kur u mblodh Kongresi i Berlinit (13 qershor), pasi Lidhja Shqiptare e Prizrenit u themelua me 10 qershor 1878. b)Faktori shqiptar nuk pati peshen e duhur ne perballjen diplomatike me fuqite e medha te kohes, nga pasojat e sundimit otoman ((mosnjohje si komb shqiptar, mospasje te drejte ne mesimin e gjuhes shqipe etj.); nga perkrahja qe Rusia u jepte sllaveve ne Ballkan (Serbise, Malit te Zi, Bullgarise etj.)apo shtete te tjera si Greqia etj.c)Mosvleresimi i kontributeve shqiptare ne aleancat kunder otomaneve si ne betejen e Fushe-Kosoves (1389), perkrah Austrise ne kryengritjen ne Kosove (1689) etj.

Nisur nga e drejta nderkombetare, nenvizojme edhe nje fakt tjeter: Kongresi i Berlinit (1878) i percaktoi kufijte politiko-shteteror te Kosoves me Serbine, Malin e Zi ne veri, verilindje e lindje (duke njohur aneksimin e trevave shqiptare (te lartpermendura), qe 121 vjet para se te behej lufta e Kosove (1999), para se te nderhynte NATO ushtarakisht ne Kosove (14 mars 1999). Kjo do te thote se kemi edhe nje njohje (indirekte) te vilajetit dhe me fuqi juridike prapavepruese per nderhyrjen ushtarako-humanitare te NATO-s me 1999 per Republiken e Kosoves nga keto fuqi te kohes si Franca, Gjermania (Prusia), Britania e Madhe, Rusia, Austria e Turqia. 130 vjet me vone, me shpalljen e Pavaresise se Kosoves (17 shkurt 2008) e njohen si shtet te pavarur e sovran: Mbreteria e Bashkuar e Britanise se Madhe, Franca, Turqia (18 shkurt), Gjermania (21 shkurt), Austria (18 shkurt), te cilat ishin edhe anetare te ne Kosove; ata me keto akte bejne edhe korrigjim autokritik te heshtur te padrejtesive historie te vitit 1878. Vetem Rusia mbetet kundershtari, si me 1878, me 1999, me 2010.

Serbia (RFJ) edhe ne vitin 1912 ndoqi te njejten strategji si me 1878. Ne tetor-nentor 1912, ne kuadrin e Luftes se Pare ballkanike. Serbia dhe Mali i Zi pushtuan Kosoven, nderkohe qe ne Vlore (28 nentor 1912) u shpall pavaresia kombetare shqiptare, per bashkepunimin e shqiptareve te te kater vilajeteve ne nje shtet te vetem kombetar. Me 17 dhjetor 1912 Konferenca e Londres e njohu autonomine e Shqiqerise se sotme dhe, ne parim, edhe kufijte e saj, ndersa me 29 korrik 1913 konkludoi perfundimisht pavaresine dhe asnjanesine e saj nen kontrollin dhe garancine e Fuqive te Medha. Me 22 mars 1913 Konferenca caktoi kufijte veriore e verilindore te Shqiperise, ndersa me 11 gusht 1911 edhe kufijte jugore e juglinodre te saj. Vilajeti i Kosoves mbeti nen Serbine.

Nisur nga e drejta nderkombetare, veçojme faktet: Konferenca e Londres (1913) i njohu kufijte e Shqiperise me Kosoven, çka do te thote se ne dy konferenca nderkombetare kemi njohje te kufijve shteterore te Kosoves (Republikes se Kosoves). Nder gjashte Fuqite e Medha te Kohes: Mbreteria e Bashkuar e Britanise se Madhe, Franca, Gjermania, Austro-Hungaria, Italia dhe Rusia, moren pjese aktive ne nderhyrjen ushtarake te NATO-s ne Kosove 5 prej tyre: Mbreteria e Bashkuar, Franca, Gjermania, Italia, Hungaria (Austria nuk eshte anetare e NATO-s), ndersa Rusia kundershtoi me 24 mars 1999 e, periodikisht, ne vazhdimesi. Nga keto 6 Fuqi te Medha (1913) e kane njohur Kosoven shtet te pavarur e sovran te gjitha, perveç Rusise, çka korrigjuan padrejtesine ndaj shqiptareve, por edhe ishte nje “Pavaresi e plotesuar” (edhe me Kosoven) e Pavaresise Kombetare Shqiptare te vitit 1912.

Konferenca e Paqes e Versajes (qe i filloi punimet me 18 janar 1919) nuk i mori parasysh kerkesat kombetare te shqiptareve, per te korrigjuar padrejtesite historike qe iu kishin bere ne Kongresin e Berlinit (1878) dhe ne Konferencen e Ambasadoreve ne Londer (1913), pasi Kosova dhe trevat e tjera shqiptare, te aneksuara me pare Serbise dhe Malit te Zi, u perfshine ne Mbreterine Serbo – Kroato – Sllovene (krijese artificiale e 1 dhjetorit 1918), qe ishte nen hegjemonine serbe te Aleksander Karagjorgjeviç (pas vitit 1919 u quajt Mbreteria e Jugosllavise).

Nisur nga e Drejta Nderkombetare, ne analizen e vendimeve te Versajes (1919) arrijme ne disa perfundime: Ne Konferencen e Paqes te Versajes organizatore ishin pese Fuqite e Medha, fituese te Luftes se Pare Boterore (SHBA, Britania e Madhe, Franca, Italia e Japonia), qe e lane Kosoven te aneksuar Serbise (Mbreterise Jugosllave). Keto pese Fuqite e Medha nuk paten asnje kundershtim per nderhyrjen ushtarake te NATO-s ne Kosove (1999), perkundrazi, e kane cilesuar si nje nderhyrje humanitare (ne Keshillin e Sigurimit, ne Grupin e Kontaktit etj.). Gjithashtu, keto pese Fuqi te Medha e kane njohur edhe Kosoven si shtet te pavarur e sovran. Njekohesisht, edhe Gjermania e Austro-Hungaria, nder humbeset me Luftes se Pare Boterore, e kane mbeshtetur nderhryjen e NATO-s si nderhyrje humanitare (1999) dhe pavaresine e Kosoves (2008). Nder pese shtetet vendimmarrese te Konferences se Versajes, kater prej tyre (SHBA, Mbreteria e Bashkuar e Britanise se Madhe, Franca, Italia) bashke me Gjermanine, nga viti 1999 e ne vazhdim (2010)jane, ne kuadrin e UNMIK-ut, te vendosura ne Kosove me mandatin e OKB-se, qe mbulojne pese sektore administrative te ketij shteti te ri, me te riun ne Evrope dhe ne boten e sotme.

Nisur nga e Drejta Nderkombetare, kur analizojme anen juridike te Konferences se Bujanit (31 dhjetor 1943 dhe 1 e 2 janar 1944), arrijme ne disa perfundime: a) Konferenca, bazuar ne Karten e Atlantikut, vendosi qe çeshtja kombetare shqiptare pas luftes te rizgjidhej ne baze te parimit te vetevendosjes. b)Formimi i nje organizmi te tille, si ata qe ishin ngritur ne kete kohe edhe popujt e tjere te Jugosllavise (serbet, malazezet, kroatet, sllovenet etj.) sanksionoi, ne fakt, poziten e barabarte te Kosoves me trevat e tjera te Mbreterise Jugosllave. c) Ne theksimin e kesaj konference se: “Kosova e Rrafshi i Dukagjinit asht nji krahine e banueme me shumice nga populli shqiptar, i cili gjithmone deshiron me u bashkue me popullin e Shqiperise, u deklarue vullneti politik i shqiptareve d) Ne kete konference moren pjese, perveç shqiptareve ne te dyja anet e kufirit, edhe serbe e malazeze, çka perfaqesonte realisht strukturen etnike te Kosoves etj. Asnje nga konferencat nderkombetare te viteve 1944 e 1945 nuk i mori ne analize vendimet e Konferences se Bujanit, por, nga ana juridike, ne te drejten nderkombetare, ato jane nje nga elementet per pavaresine e Kosoves (2008)  dhe flasin per karakterin humanitar te nderhyrjes ushtarake te NATO-s ne Kosove (1999), Ne shkurt te vitit 1945, pas ripushtimit te Kosoves nga Serbia (vendosjen e pergjakshme te administrates ushtarake te saj ne te gjithe territorin e Kosoves se çliruar) u sanksionua arbitrarisht aneksimi i Kosoves, ne kundershtim me çdo akt juridik e jashte çdo norme te se drejtes nderkombetare. 1)

Nisur nga keto akte juridike, duke pasur parasysh te drejten nderkombetare, arrijme ne disa perfundime: E para: Kushtetuta e RFJ (1946) theksonte se karakteri percaktues i autonomise se Kosoves ishte karakteri i perzier i popullsise se saj. Mirepo shqiptaret e Kosoves perbenin mbi 75 per qind te popullsise se saj e megjithate, atyre iu mohua e drejta te percaktonin statusin etnik te rajonit te tyre ashtu sikurse republikat e tjera jugosllave, ku etnive ne shumice u percaktonte emrin dhe statusin etnik te njesise federative. Statusi i kombit, qe e gezonin serbet e malazezet ne Kosoves (ndonese ne minorance) u jepte atyre atribute e privilegje shume me te medha sesa statusi i pakices kombetare (qe i klasifikonin shqiptaret) iu ishte imponuar shqiptareve ne Rajonin Autonom te Kosoves. E dyta: Mbi shqiptaret e Kosoves ushtrohej nje gjenocid i pashembullt (vetem ne vitin 1945 numeroheshin rreth 50 te vrare e te plagosur) dhe nje spastrim etnik ne permasa tragjike, si ne Sanxhak me 1878. E treta: Ne rast se merret i “mireqene” vullneti politik e juridik i shqiptareve te Kosoves per t’u aneksuar nga Serbia (RFJ), atehere, ky vullnet politiko-juridik duhej te ekzistonte edhe per dhenien e statusit te Republikes brenda RFJ, si republikat e tjera. Me 2 korrik 1990 Kuvendi i Kosoves doli me Deklarate Kushtetuese per statusin “Kosova Republike” dhe kjo u miratua edhe ne referendumin e Kosoves (26-30 shtator 1991 per te qene Kosova republike ose brenda Federates Jugosllave, ose si shtet i pavarur sovran. E katerta: Referendumi i vitit 1991 ne Kosove ishte nje sanksion “de jure” i se drejtes se vetevendosjes se saj, te popullit shqiptar, ne kushtet e pluralizmit, ne etapen e Rendit te Ri Boteror, ne realitetin e ri gjeopolitik te RFJ. Nga shtatori 1991 deri ne nderhyrjen e NATO-s ne Kosoves (1999) ne Kosove ka ekzistuar nje organizim paralel: i qeverise se Republikes se Serbise dhe i “Republikes se Kosoves” (organizim me autoritet moral ne popullin e Kosoves). E pesta: Kosova, per te fituar statusin e saj si republike brenda RFJ ose si shtet i pavarur e sovran, eshte hedhur ne kryengritje e demonstrata ne vitet 1945, 1968, 1981, 1989 (te paret qe u ngriten kunder hegjemonise se komunizmit ne Evropen Lindore e Qendrore), me 1990-1991 dhe deri me 1998 e 1999.

Nisur nga e Drejta Nderkombetare, arrijme ne konkluzionin se keto argumente juridike  te Kosoves i japin te drejte morale, politike, ushtarake nderhyrjes se NATO-s ne Kosoves (1999), kane karakterin humanitar te nderhyrjes ushtarake te saj (e drejta per vetevendosje, gjenocidi e spastrimi etnik i shqiptareve, e drejta qe gezonin Fuqite e Medha per te rishikuar padrejtesite historike te vendimeve te tyre ne Kongresin e Berlinit (1878), ne Konferencen e Londres (1913), ne Konferencen e Versajes (1919) etj. ashtu sikurse i japin sot legjitimitetin Kosoves si shtet i pavarur e sovran.

 

PRAKTIKAT EURO-BALLKANIKE DHE AMERIKANE NË SHEK. XIX  DHE “RASTI KOSOVA” NË SHEK. XX

Ne kuadrin e te Drejtes Nderkombetare nderhyrjen ushtarako-humanitare te Aleances se Atlantikut te Veriut ne territorin sovran te Republikes Federale te Jugosllavise, ne krahinen e Kosoves, me 1999, duhet ta kendveshtrojme ne dy plane: ne praktiken euro-ballkanike dhe ne ate amerikane.

Ne praktiken euro-ballkanike kemi dy raste te nderhyrjeve te tilla, qe datojne ne shek.XIX. Ne vitin 1827 kur Britania e Madhe, Franca dhe Rusia bazuar ne Traktatin e Londres te 6 korrikut 1827 nderhyjne ushtarakisht bashkerisht ne Greqi per t’i dhene fund luftes se gjate civile ne vend dhe per te mbrojtur popullsine e krishtere ne konfliktin  me Perandorine Otomane. Ne vitin 1877, kur Rusia nderhyri ushtarakisht ne krahinat ballkanike per t’i dhene fund trajtimit te eger qe Perandoria Otomane iu bente popullsive te krishtera ne Bosnje, Hercegovine dhe ne Bullgari.Ne nderhyrjet qe bene keto Fuqi te medha te kohes autore te ndryshem ndajne mendime te ndryshme. Disa i mbahen tezes se nderhyrja kishte karakter humanitar, si: per mbrojtjen e te drejtes per vetevendosje (Greqi), per mbrojtjen e pakicave te krishtera. (Greqi, Bosnje, Hercegovine, Bullgari). Disa te tjere dalin me tezen, se motivet e ketyre nderhyrjeve ishin humanitare, po ato, ne realitet, ne pjesen ajsberge te tyre, kishin influenca apo qellime politike dhe ekonomike, pasi, ne kuadrin e pergjithshem, ka perkime me deshiren e Fuqive te Medha per te nenshtruar Perandorine Otomane.

Ne praktiken amerikane kemi nje rast nderhyrjeje te tille, qe daton ne shek. XIX. Ne vitin 1898, SHBA nderhyri ne Kube, qe aso kohe ishte nen kontrollin spanjoll, nisur nga fakti se po kryheshin trajtime çnjerezore ndaj popullsise vendase, asaj kubaneze. Edhe ne kete rast, autore te ndryshem ndajne mendime te ndryshme. Nje pjese e doktrines mendon deri aty sa e paraqesin si rastin e vetem, ne te cilin SHBA nderhyri per arsye humanitare. Ashtu sikurse disa te tjere leshojne tezen se ky aksion kishte si shkak arsye ekonomike, te tregtise dhe te investimeve, perçka sjellin si argument mosnderhyrjen e SHBA ne shtetet latino-amerikane, qeverite e te cilave ishin perfshire ne akte barbare dhe gjakderdhje.

Ne keto tre raste te nderhyrjeve ushtarake ne shek. XIX, pjese me e madhe e doktrines, (fryma mbisunduese) mbetet e mendimit se misioni i tyre ishte humanitar.Nisur nga keto praktika te shek. XIX, duke gjykuar nderhyrjen ushtarake te NATO-s ne Kosove ne shek. XX, mbetemi te mendimit se nderhyrja e saj ishte legjitime, se ajo kishte karakter humanitar ne start dhe ne finale.

Ne shek. XIX Fuqite e Medha (Franca, Mbreteria e Bashkuar, Rusia etj.) perbenin nje “bllok” me vete, qe ishin te inkuadruar ne “Aleancen e Shenjte”, ne te paren organizate politiko-ushtarake te sigurise kolektive ne bote, ndersa, nga ana tjeter, Perandoria Otomane konsiderohej si “bllok” me vete. Te dy “blloqet” e kohes ishin ne rivalitet ndermjet tyre. Ndersa, ne shek. XX, me 1999, ndodhemi ne kushte te tjera te reja historike. a)Fuqite e Medha te kohes (SHBA, Mbreteria e Bashkuar, Franca, Rusia dhe Kina) jane pese anetaret e perhershem te Keshillit te Sigurimit, qe me rezolutat 1160, 1199 dhe 1203 te vitit 1998 e paraqisnin RFJ si “kercenim ne rajon per paqen e sigurine nderkombetare”, etj., qe i mundesuan juridikisht NATO-s kontrollin e hapesires ajrore te krahines se Kosoves per te mbrojtur Misionin e OSBE-se, etj. Kjo i jep nderhyrjes se NATO-s nje karakter me ngjyrim e rrezatim humanitar.  b)Kemi vetem nje aleance politiko-ushtarake (NATO), ndryshe nga nje dekade me pare kur ishte edhe Traktati i Varshaves, qe njera mbronte interesat e Perendimit e tjetra te Lindjes. Me 24 mars 1999 kur nderhyri NATO ne Kosove, ne kete organizate te sigurise kolektive (me e fuqishmja e kohes) ishin anetare edhe shtete te Lindjes si Polonia, Hungaria, Bullgaria. Nga ana tjeter edhe ish republikat e RSFJ (Sllovenia, Kroacia, Maqedonia (FYROM) e Bosnje-Hercegovina) ishin anetare te “Partneritetit per Paqe te Aleances se Atlantikut te Veriut, po edhe Shqiperia e Maqedonia fqinje me RFJ kishin te vendosura forca te NATO-s ne territoret e tyre. Pra, nuk kemi nje lufte mes “blloqesh” per zona politike e ekonomike, çka i jep nderhyrjes se NATO-s nje karakter edhe me humanitar. c)Grupi i Kontaktit per Kosoven (SHBA, Franca, Mbreteria e Bashkuar, Gjermania, Italia, Rusia), sipas Rezolutes 1160 (1998) te Keshillit te Sigurimit, kishin per detyre arritjen e nje marreveshjeje ndermjet paleve “ne baze te dhenies se nje autonomie substanciale” per Kosoven. krahasuar me rastin analog, ate te nderhyrjes se Britanise se Madhe, Frances e Rusise ne Greqi, qe u vleresua “mision me karakter humanitar” ngaqe mbrohej e drejta per “vetevendosje e grekeve”, atehere e tille duhet vleresuar edhe nderhyrja e NATO-s ne Kosove (171 vjet me vone), kur kjo krahine me autonomi te likuiduar nga Millosheviçi me 1989 i shprehur me 1990 me referendum mbarepopullor, me kushtetute e deklarate kushtetuese per “Republike ne kuadrin e RSFJ” perndryshe: per Pavaresi ne kuadrin e Rendit te Ri Boteror apo si Kroacia, Sllovenia, FYROM (Maqedonia) e Bosnje-Hercegovine (ish-republika te RSFJ).  d)Ne rast se Fuqite e Medha te shek.XIX nderhyn ne Greqi (Mbreteria e Bashkuar, Franca e Rusia) per t’i dhene fund luftes civile ne kete vend dhe, ky u cilesua “mision humanitar”, atehere edhe nderhyrja e NATO-s ne Kosove (1999) eshte e tille, pasi e parandaloi ne nisje dhe e shmangu nje katastrofe gjakderdhjeje te nje lufte etnike ne Kosove ne mes te serbeve (nga njera ane, e drejtuar nga Beogradi) dhe shqiptareve (nga ana tjeter, e drejtuar nga UÇK e FARK), qe me 1999 kishte arritur ne kulminacionet e veta: me konfrontime te armatosura, me vrasje, masakra, etj. e)Ne rastin kur SHBA nderhyri ne Kuben (koloni te Spanjes) per te ndaluar trajtimin çnjerezor te kubanezeve, dhe ky u cilesua “arsye humanitare” (deri te percaktoret “e paster” dhe “e vetme” nga SHBA), atehere edhe nderhyrja e NATO-s ne Kosove ishte humanitare, pasi nderhynte ne nje vend (neo) kolonial i Serbise (ne kohen moderne) dhe mbi shqiptaret e Kosoves kryheshin masakra tragjike si ajo e Reçakut etj. f)Ne rastin kur ne Greqi apo ne Bosnje, Hercegovine e Bullgari Fuqite e Medha te shek.XIX nderhyne bashkerisht apo te veçuara per te mbrojtur “pakicat e krishtera ne keto vende” dhe u cilesuan si “nderhyrje humanitare”, atehere, ne kete linje, mund te shpjegohet nderhyrja humanitare e NATO-s ne Kosove ne mbrojtje te pakices shqiptare ne RFJ (qe ne krahinen e Kosoves ishin shumice etnike), ndaj te cileve ushtrohej gjenocid i eger e spastrim etnik i pergjakshem nga forcat militare, paramilitare e policore etj.

 

PERPJEKJET E KOMUNITETIT NDERKOMBETAR – VERDIKT JURIDIK I NDERHYRJES USHTARAKE TE

NATO-s NE KOSOVE

 

Komuniteti Nderkombetar, veçanerisht ne vitet e fundit (1991-1999) e ka fokusuar vemendjen e tij ne problematikat e Kosoves, si çeshtje e shtruar per zgjidhje, çka deri ne vitin 1998 mbeti ne tezat tradicionale nga mungesa e perfytyrimit real per rrjedhat e vlimet ne Kosove dhe nga mungesa e vullnetit politik e diplomatik te koordinuar e avancuar per te diktuar e pranuar ecjen e saj drejt nje shteti te pavarur e sovran. Ne vitin 1999, nga KS i OKB-se, Grupi i Kontaktit, NATO, BE, OSBE, KE etj. kemi nje ndergjegjesim efektiv e praktik lidhur me konstatimet e veprimet e shkeljes se te drejtave te njeriut ne Kosove, çka çuan ne nderhyrjen e NATO-s ne kete vend (24 mars 1999) e dhenien e statusit te veçante Protektoriat Nderkombetar i OKB-se (10 qershor 1999), si i vetmi vend ne bote me nje status te tille. Ndersa deri me 17 shkurt 2007, plot 8 vjet kohe, iu desh Komunitetit Nderkombetar ta ngrinte nga “Protektoriat (UNMIK-u) ne shtet te pavarur e sovran, po aq sa iu desh (plot 8 vjet) ta ngrinte nga autonomia e likuiduar (perndryshe – vend neokolonial i fundshekullit XX ne zemer te Europes) ne Protektoriat i OKB-se, me kater shtylla kryesore: UMIK, KFOR, BE, OSBE.

Komuniteti Nderkombetar (1991-1998) kishte mbetur i mberthyer ne tri teza tradicionale: a) ruajtje e integritetit te Jugosllavise se mbetur, b) statusi i minoritetit apo te komunitetit etnik per shqiptaret e Kosoves, c) restaurimi i nje autonomie per Kosoven, te cilat u deshmuan ne Konferencen e Hages (1991), ne mbledhjen e  ministrave te Jashtem ne Luksemburg (1992), ne Konferencen e Londres (1992) e deri ne disa rezoluta te para te OKB-se, aq sa Grupi i Kontaktit (mars, qershor 1998, kur ne Kosove kishte konflikt lufte ndezur) dilte me vendime “as status quo, as pavaresi, por veteqeverisje te zgjeruar brenda Republikes Federale te Jugosllavise”. Ne kete hark kohor (1991-1998) Komuniteti Nderkombetar i kishte “duart e lidhura” me procesin e shperberjes se RSFJ e kryesisht me luften ne Bosnje-Hercegovine, ndaj e kaloi çeshtjen e Kosoves si dytesore ne Konferencen e Dejtonit (1995) ashtu sikurse edhe ne Konferencen e Londres (1992), nderkohe qe RFJ nuk donte ta kishte Kosoven nje problem te hapur e konfliktual si Bosnje-Hercegovinen, prandaj iu la “te lire” ngritjen e funksionimin e nje “shteti paralel”, etj. Nga ana tjeter, Kosova, me referendumet e saj, me nderkombetarizimin e çeshtjes se saj, me ngritjen e strukturave ushtarake (UÇK, FARK) e me demonstratat e perplasjet luftarake me serbet, arriti pak nga pak te shnderrohej ne nje subjekt me vete te se drejtes nderkombetare. Pala shqiptare artikulonte e vepronte energjikisht per nje “shtet te pavarur e sovran”, “te hapur nga te dy krahet” (Shqiperise e RFJ), “mosndryshim te kufijve”, çka keto shprehnin edhe vullnetin popullor, strukturen etnike, te Kosoves, perpjekjet e frytet e luftes politike e diplomatike te saj.

 

KONFERENCA E DEJTONIT

 

Konferenca e Dejtonit, pas tri jave bisedimesh, pas kater viteve masakra mbi popullsine boshnjake nga autoritetet serbe, pas rolit zhgenjyes te OKB-se dhe organizatave te tjera rajonale dhe nderkombetare ne kete proces, pas deshtimit sistematik te marreveshjeve dhe planeve te ndryshme nderkombetare per zgjidhjen e kesaj krize, me 14 dhjetor 1995, ne Paris, nenshkroi marreveshjen, qe la jashte saj çeshtjen shqiptare.

Kjo pati anet negative e pozitive per Kosoven: a) Paqja e Dejtonit u konsiderua si akt permbylles i krizes se shperberjes dhe rindertimit te ish-Jugosllavise, duke e lene Kosoven per zgjidhje ne nje tjeter cikel te historise, çka i ndergjegjesoi e obligoi shqiptaret te ngrinin nivelin e perpjekjeve diplomatike dhe te ndermerrnin veprime (i)legale luftarake. b) Çeshtjen e Kosoves, “zgjidhjen e saj”, Sllobodan Millosheviçi e shihte sipas “modelit Srpska”, qe pasi e spastroi etnikisht, kreu masakra te pergjakshme, krijoi vale te jashtezakonshme me refugjate etj. arriti ta fitojne si republike brenda shtetit federal te Bosnje-Hercegovines. Kjo, me 1998 e sidomos me 1999, e futi ne angazhime te shpejta diplomatike e ushtarake Komunitetin Nderkombetar, organizmat nderkombetare si OKB, NATO, Grupin e Kontaktit, BE etj. qe ne Kosove mos te perseritet Bosnje-Hercegovina, etj. c) Dejtoni ia delegoi çeshtjen shqiptare te Kosoves Grupit te Kontaktit (bashke me çeshtje te tjera te kontestueshme mbi rendin politik ne ish-Jugosllavi, deri ne rivendosjen perfundimtare te paqes), pra merrej me administrimin e krizes, ekuilibrat, ndermjetesime etj. Grupi i Kontaktit nuk kishte kompetenca te merrte vendime per çeshtje politike dhe gjeopolitike per Kosoven, pasi mund te vepronte vetem brenda kornizave te paqes se Dejtoni. Kjo ishte edhe ne sens te mire per aktualitetin problematik e procesin dhe progresin e statusit te Kosoves, pasi duhej te thirrej nje tjeter konference nderkombetare e te nenshkruhej nje marreveshje obliguese e vepruese si kjo e Dejtonit.

Fakti qe Grupi i Kontaktit (SHBA, Mbreteria e Bashkuar, Franca, Gjermania, Japonia, Italia, Kanadaja e Rusia) ishte me mandat (te kufizuar), qe KS rriskonte me “veto (Rusia e Kina), qe njeri prej anetareve (Rusia) shfaqte kundershtite e veta per Kosoven, i shtyne antaret e tjere te shihnin e promovonin edhe NATO-n si te nevojshme e si domosdoshmeri per parandalimin e zgjidhjen e konfliktit nderetnik e katastrofen humanitare mjaft te avancuar dhe te acaruar. Nga tete vendet anetare te Grupit te Kontaktit (G-8) gjashte prej tyre (SHBA, Mbreteria e Bashkuar, Franca, Gjermania, Italia e Kanadaja) kishin potencialet me te medha ne buxhetin e mbrojtjes dhe ne numrin e forcave te armatosura çka mund te merrnin nisma te medha si nderhyrja ushtarake ne Kosove (24 mars 1999) dhe te mbanin peshe te madhe ne kete lufte (24 mars – 10 qershor 1999).

 

KONFERENCA E RAMBUJESE

 

Grupi i Kontaktit (Londer, 29 janar 1999) vendosi thirrjen e bisedimeve politike ndermjet dy delegacioneve: te Kosoves dhe te Beogradit, per te diskutuar per arritjen e nje marreveshjeje te re politike per paqen rajonale dhe per statusin e ardhshem te shqiptareve. Vete GK zgjodhi vendin e kesaj mbledhjeje (Keshtjellen e Rambujese-rezidence qeveritare ne afersi te Parisit) dhe hartoi tekstin e marreveshjes, (me nje hyrje, shtate kapituj e dy shtojca), qe iu be e ditur paraprakisht perfaqesueseve te Kosoves dhe te RFJ. Dhe, qe perben dokumentin ,e te plote dhe me te rendesishem per Kosoven ne historine moderne te saj (28 nentor 1912-13 mars 1999), jo vetem nga fusheperfshirja (parimet themelore, masat e krijimit te mirebesimit, ndertimi institucional, roli i policise e sigurise publike qytetare, pushtetet dhe lirite, ç’eshtje ekonomike, elektorale etj.), por edhe mundesoi nderhyrjen ushtarake e humanitare te NATO-s (24 mars 1999) dhe çoi ne lirine e Kosoves (10 qershor 1999).

Konferenca e Rambujese dhe ajo e Parisit (1999), ne dy raundet e bisedimeve (6-23 shkurt dhe 13 mars 1999) u mblodh e diktuar nga disa kushte, faktore e pergjegjesi historike, politike, diplomatike etj. a)Te (ri)mandatonte GK per veprime (kompetenca) politike, gjeopolitike etj. lidhur me krizen humanitare te Kosoves te krijuar nga RFJ. b)Te ndermerrte hapa (politik, diplomatik, ushtarak etj.) per parandalimin e tensioneve nderetnike (shkaktuar nga kriza politike e ish-Jugosllavise, e cila kishte perflakur edhe Kosoven), pasi situata tejet e renduar dhe e avancuar deri ne konflikte te armatosura, masakra, etj. mund te shkaktonte destabilizimin e pergjithshem te rajonit ballkanik e me gjere dhe prishte ekuilibrat globale etj. c)Krimet kunder njerezimit ne Kosove, te kryera nga Serbia ne formen me klasike te nje gjenocidi te eger dhe primitiv, veçanerisht me denoncimin boterisht te Masakres se Reçakut (nga OSBE) perjashtuan ne menyre kategorike çdo mundesi per marreveshje per paqe ne bisedime te drejtperdrejta shqiptaro-serbe, siç ishte parashtruar e trumbetuar nder vite nga Komuniteti Nderkombetar. d)Deshtimi i misionit Hollbruk (janar 1999) i nenshkruar me Millosheviçin (16 tetor 1998), qe garantonte nje armepushim te garantuar nga prania e nje force nderkombetare verifikuese ne terren me qellim “per t’i krijuar hapesire veprimit te politikes”. Milicia serbe filloi te vepronte ne menyre kriminale kunder popullsise civile, biles edhe te shperngulurit e rikthyer ne shtepite e tokat e tyre u shperngulen per here te dyte ne malet e Kosoves dhe shtetet fqinje duke rinisur valet e refugjateve. e)Misioni i Verifikimit te OSBE-se, i mandatuar ne Kosove nga KS i OKB-se me Rezoluten 1203 (24 tetor 1998), sipas marreveshjes Hollbruk-Millosheviç, iu veshtiresua kryerja e detyres ne terren, veçanerisht ne fillim vitin 1999. f)Rezolutat e KS nuk po gjenin zbatim (Rez.1160, 1199 dhe 1203) lidhur me embargon ndaj RFJ, negociatat shqiptaro- serbe, per zgjidhje paqesore te krizes, per heqjen dore nga veprimet ushtarake serbe mbi popullsine shqiptare te Kosoves etj.

Delegacioni shqiptar i Kosoves ne Konferencen e Rambujese ndodhej para veshtiresive per te shkuar si nje grupim politik, institucional – legjitimgjitheperfshires (krahu politik, luftarak, te pavarurit etj.), per te qene nje delegacion i vetem (jo si me 1919 ne Konferencen e Paqes ne Paris), per te folur me nje ze te vetem ne emer te interesave te Kosoves e kerkesave te organizatoreve te konferences etj. ky delegacion ndodhej perballe presionit te madh psikologjik e politik te jashtem dhe te brendshem per nenshkrimin e Marreveshjes se Rambujese,  veçanerisht lidhur me statusin e Kosoves, fazen kalimtare (periudhe prove trevjeçare, pastaj referendum), çka edhe delegacionet e RFJ e RS paten kundershtite e tyre etj.

Nderkohe qe Marreveshja e Rambujese, me gjithe bisedimet intensive te jashtem te Frances F. Vedriu, te Mbreterise se Bashkuar, R. Kuk etj. po mbetej pa u nenshkruar nga delegacioni shqiptar i Kosoves, ne mjediset e Konferences mberriti Sekretarja amerikane e Shtetit, M. Ollbrajt, e cila parashtroi pikepamjen amerikane me tri alternativa: a)Nese te dy delegacionet do te pranonin, nje trupe ushtarake do te vendosej paqesisht ne Kosove. b)Nese marreveshja do te nenshkruhej vetem nga pala shqiptare, NATO do te ndeshkonte regjimin e Beogradit per mospranimin e paqes. c)Nese as delegacioni shqiptar nuk do ta nenshkruante marreveshjen, atehere do te mbetej te rishqyrtohej edhe nje here mundesia e nderhyrjes ose jo te NATO-s ne RFJ. Me 13 mars 1999, ne konferencen e thirrur ne Paris (raundin e dyte te bisedimeve te Rambujese) delegacioni shqiptar i Kosoves e nenshkroi Marreveshjen e Rambujese, çka kjo ishte e  “njeanshme”, u cilesua si “gjysme suksesi” dhe u trajtua si nje “hap perpara” etj.

Kjo Marreveshje pati efektin e vet politik dhe juridik per disa arsye: a)Ish-Jugosllavia (RFJ e RS) dhe Kosova (Republike e veteshpallur dhe e perfaqesuar me te gjitha forcat e faktoret politik) pranuan te merrnin pjese ne bisedimet e Rambujese, te debatonin per statusin e Kosoves etj., te benin disa ndryshime (jo) esenciale ne tekstin e saj, pra ishin te obliguar edhe per nenshkrimin e saj. Mospranimi i saj ishte kundershtim ndaj Komunitetit Nderkombetar (GK etj.) dhe, siç u deklarua edhe ne konference, pergjegjesi e pales serbe per rrjedhojat e pasojat e pritshme deri ne nderhyrjen ushtarake te NATO-s. b)Ish-Jugosllavia, te dy delegacionet e saj (RFJ e RS), fillimisht ishin te perfaqesuar ne nivel te mesem, por, disa dite me vone, shkoi edhe kryetari i RS, M. Milutinoviç, qe u njoh si kryetar i delegacionit, nderkohe qe ishte edhe zevendeskryeministri serb, R. Markoviç etj. Prandaj, nisur nga niveli i delegacioneve, fakti qe perfaqesoheshin edhe RFJ e RS (me dy delegacione) i bente pergjegjes para Komunitetit Nderkombetar edhe Federaten Jugosllave edhe Republiken Serbe, çka NATO kishte “ekskluzivitet” politik, moral, ushtarak per te bombarduar nga ajri ne te gjithe territorin e tyre. c)Pavaresisht nga fakti nese Marreveshja do te nenshkruhej nga te dy palet apo njera prej tyre, nderhyrja ushtarake ishte bere e pashmangshme, veçse nuk ishte percaktuar karakteri i nderhyrjes: paqesor apo luftarak. Mosnenshkrimi i saj nga RFJ-RS dhe kundershtite politiko-diplomatike te Millosheviçit e gjenocidi e spastrimi etnik ndaj popullsise civile shqiptare ne Kosove e bene te domosdoshme dhe emergjente nderhyrjen ushtarake te NATO-s, per te parandaluar e shpetuar Kosoven e rajonin ballkanik, Europen e boten nga nje katastrofe e permasave tragjike. d) Teksti i kesaj marreveshjeje shoqerohet edhe me nje deklarate interpretuese, qe theksonte se Kosova mund te mbante nje referendum per pavaresine e saj pas perfundimit te periudhes kalimtare te caktuar, (qe do te ishte brenda integritetit territorial te Serbise), çka kjo, u arrit me 17 shkurt 2008, me nje Deklarate Kushtetuese dhe tashme te njohur nga 65 shtete te botes.

Marreveshja e Rambujese me kompleksitetin e çeshtjeve te ndryshme te saj nuk ofroi zgjidhje diplomatike, bile shpeshhere merret si “deshtim diplomatik”, por realisht  nuk eshte krejtesisht keshtu, pasi ne Rambuje deshtoi nje nga dy alternativat e saj, zgjidhje (nderhyrja) me karakter paqesor, duke i lene shansin e mjetin e fundit: nderhyrjes ushtarake te NATO-s me 24 mars 1999.

Marreveshjen e Rambujese ne veçanti dhe konferencen e Rambujese e Parisit ne teresi, duhet ta (ri) shohim ne disa plane me objektive, ne kendveshtrime te kohes e ne proces e progres:

Kendveshtrimi i pare: Vet Rezoluta 1160 (31 mars 1998) e KS te OKB-se e mandatonte Grupin e Kontaktit, per zgjidhjen e kesaj krize duke arritur nje marreveshje ndermjet paleve ne baze te dhenies se nje autonomie substanciale per krahinen e Kosoves. Nisur nga kjo e drejte dhe detyre, Grupi i Kontaktit thirri palet ne bisedime ne Rambuje (sipas modelit te Dejtonit) dhe iu mundesua te dyja paleve nenshkrimi i marreveshjes per zgjidhjen e krizes ne menyre paqesore ose luftarake, çka mbeti pashmangshmerisht e dyta: nderhyrja ushtarake e NATO-s per qellime humanitare me interes rajonal e global.

Kendveshtrimi i dyte: Marreveshja e Rambujese ishte themelia e ndertimit te Rezolutes 1244 (12 qershor 1999) te KS te OKB-se, pasi ne tekstin e saj, jo vetem i referohej kesaj Marreveshjeje, por edhe kerkonte zbatimin e saj, me vendosjen e nje pranie nderkombetare te kujdestarise e sigurise (UNMIK-OKB, KFOR – NATO etj.), etj.

Kendveshtrimi i trete: Vete Marreveshja e Rambujese mund te konsiderohet si nje mandat per Aleancen e Atlantikut te Veriut per nderhyrjen e saj ushtarako-humanitare ne Kosove.

Kendveshtrimi i katert: Kjo Marreveshje realisht nuk deshtoi (ne shkurt-mars 1999) ne Rambuje, po faktikisht ne vendin e origjines se krizes, ne terrenin e ish-Jugosllavise (RFJ e RS), sepse: a) Deshtoi dy here “Misioni Hollbruk”, Largimi i Kryqit te Kuq Nderkombetar dhe i Misionit te Verifikimit te OSBE-se nga Kosova, c) Gjenocidi e spastrimi etnik ndaj shqiptareve te Kosoves edhe kur zhvilloheshin bisedimet ne Rambuje, d) Ultimatumet e Millosheviçit kunder Komunitetit Nderkombetar (NATO-s, Grupit te Kontaktit, SHBA etj.). Prandaj kjo krize e lindur ne territorin e RFJ mund e duhej te zgjidhej vetem ne terrenin gjeopolitik te RFJ.

Kendveshtrimi i peste: Marreveshja e Rambujese ka ndryshimet e veta me ate te Dejtonit. a)Nga Rambuje u arrit te lufta ne Kosove, ndersa nga Dejtoni u arrit te paqja ne Bosnje-Hercegovine. b)Ne Dejton palet ishin te lodhura nga tre vjet lufte intensive, ndersa ne Rambuje te dyja palet ishin te pergatitura te pershkallezonin luftimet ne tre vitet e fundit ne menyre intensive, duke nisur nga aksioni politik ne Prishtine (Levizja studentore, tetor 1997, qe doli me parullat e vitit 1981: “Republike e Kushtetute – ja me hater, ja me lufte”), qendresa e Adem Jasharit e familjes se tij ne Prekaz te Drenices, (mars 1998); dalja e UÇK-se nga ilegaliteti e izolimi ne legalizim e legjitimitet edhe ne marredheniet e jashtme (vjeshte, 1998), veprimi i UÇK-se si faktor politik e luftarak (janar-qershor 1999), ndersa Serbia ndermerrte “mesymje te pergjithshme” kunder UÇK-se, (1998), kryente gjenocid e masakra (si e Reçakut), bente spastrime etnike te popullsise civile shqiptare (1998-1999) etj. c)Ne Bosnje – Hercegovine kompromisi iu duk “realist” Millosheviçit, sepse kishte kryer spastrim etnik duke e ndryshuar strukturen etnike ne favor te serbeve, kishte krijuar republike serbe brenda federates se Bosnje-Hercegovines, etj., ndersa ne Kosove ende nuk i kishte arritur keto, ndaj po pershpejtonte t’i realizonte me çdo kusht e me çdo mjet. d)Ne rastin e Bosnje-Hercegovines pati imponime me ane te kercenimit me sanksione per ekonomine e vendit si me Rezoluten 757 (1992) te KS te OKB-se ndaj ish-RSFH, ndersa ne rastin e Kosoves nuk pati te tilla sanksione, perveçse me 31 mars 1998 me Rezoluten e KS te OKB-se, 1160 (31 mars 1998) qe u vendos embargo per furnizimin me armatime e pajisje per Beogradin.

Kendveshtrimi i gjashte: Rambuje, me dokumentet baze te saj, lidhur me çeshtjen e Kosoves; e korrigjonte pjeserisht Dejtonin, duke e marre çeshtjen shqiptare paresore e me zgjidhje te shpejte etj. jo si ne Bosnje-Hercegovine; eshte sukses e shprese per shqiptaret, i çoi shqiptaret nga prag katastrofa humanitare ne paqe, nga lufta ne pavaresi, nga nje vend me autonomi te likuiduar (1989) ne nje shtet me njohje te gjere nderkombetare (2008-2010).

Shqiptaret, per here te pare ne historine e tyre, paten ne krah dhe ne balle nje perkrahje e aleat kaq te fuqishem si NATO, nje aleance kaq te madhe shtetesh pjesemarrese ne lufte dhe ne paqe.

 

DIPLOMACIA I HAP RRUGE NDERHYRJES USHTARAKE

 

Komuniteti Nderkombetar nuk mund te “akuzohet” se nuk u mor me Kosoven kaq energjikisht deri me 1999, nuk mund te thuhet se institucione e organizma nderkombetare nuk paten koordinim e plotesim te njera-tjetres ne vitet 1991-1999, nuk mund te thuhet se nuk u ndermoren masa politike e diplomatike, por, mund te thuhet me ndryshe, saktesisht e boterisht: RFJ nuk iu pergjigj atyre derisa erdhi “gjuha e forces kunder Millosheviçit” ne vitin 1999 ne Kosove, pasi ishin ezauruar te gjitha opsionet politike dhe nuk arrihej asnje zgjidhje me mjete paqesore.

Perpjekjet e Komunitetit Nderkombetar (OKB, Grupi i Kontaktit, NATO, BE, KE, OSBE etj.) pasqyrohen ne keto nisma, veprime, relatime e konferenca: a) Konferenca e Rambujese dhe ajo e Parisit (shkurt-mars 1999), me e rendesishmja e vendimtare per Kosoven. b) Rezoluta 1244 (10 qershor 1999) e KS te OKB-se, qe e legjitimoi “Luften e Kosoves dhe Kosoven “Protektoriat Nderkombetar i OKB-se (UNMIK) e me pranine e forces se sigurise nderkombetare NATO (KFOR), te BE-se, OSBE-se, etj. c) Nente rezoluta te OKB-se, nga 18 dhjetori 1992 deri me 1999, ku, ne vitin 1998 (mars-tetor) miratohen tre prej tyre. d) Gjashte konferenca mbi Jugosllavine, te organizuara nga Kombet e Bashkuara, Keshilli i Europes etj., ne te cilat ka zene rendin e vendin e vet ne rritje trajtese e angazhimi edhe Kosova (1991-1996) e) Rreth pesedhjete mbledhje te rendesishme te realizuara nga keto institucione e organizma per te vendosur sanksione ekonomike, politike e ushtarake kunder RFJ, regjimit te Millosheviçit. f) Shtate raporte te Komisionit per te Drejtat e Njeriut ne OKB-se.g) Kater raportet e Komisariatit te Larte per te Drejtat e Njeriut te Kombeve te Bashkuara. h) Rezolutat e UNHCR, ku kater prej tyre vetem ne gushtin e vitit 1992. i) Raportet e disa organizatave (OJF) nderkombetare si: Amnesty International, Human Rights Eatch, Medecins Sans Frontieres etj. etj.

Gjate ketyre viteve, vetem disa nga keto nisma politike e diplomatike, kane sjelle ne raste e kohe te caktuara, rezultate te perkohshme e keto vetem ne marrjen e masave per lehtesimin e krizes e jo per zgjidhjen e saj, pasi sa here qe Komitetit Nderkombetar i dilnin e duhej te merrej me problematika e konflikte te tjera, sapo e zhvendoste vemendjen nga RFJ gjendja rikthehej ne pikat e vlimit dhe te shperthimit.

Havier Solana, me 23 mars 1999, pak ore para fillimit te neserm te bombardimeve mbi RFJ, dilte me konkluzionin: “Te gjitha perpjekjet per te arritur nje zgjidhje politike per krizen e Kosoves kane deshtuar, prandaj nuk mbetet me asnje alternative perveç ndermarrjes se veprimeve ushtarake”.

Nga marsi i vitit 1989 deri ne marsin e vitit 1999, per nje dekade, Komuniteti Nderkombetar (OKB – me te gjitha institucionet e organizmat e saj, BE, SHBA, NATO – si organizate politiko-ushtarake, etj.) nga deklaratat e deri te rezolutat, nga raportet e deri te konferencat, nga bisedimet e deri te marreveshjet, e ka administruar krizen ne RFJ e ne rastin Kosova, duke i ndermarre e konsumuar te gjitha veprimet politike e diplomatike, prandaj, nisin nga e Drejta Nderkombetare, arrijne ne perfundimin se nderhyrja e NATO-s ne Kosove ishte legjitime, pasi nuk kishte rrugezgjidhje tjeter, ishte e pashmangshme dhe perpjekja e fundit per te parandaluar, zgjidhur e administruar krizen humanitare”.

Vet Sekretari i Pergjithshem i OKB-se, duke ndjere edhe pergjegjesine e Keshillit te Sigurimit e te Tij, ne kete krize, ne rastin Kosova, duke analizuar edhe perpjekjet politike e diplomatike te Komitetit Nderkombetar, deklaroi se: “Eshte vertetë tragjike qe diplomacia ka deshtuar, por ka raste kur perdorimi i forces mund te jete legjitim per te arritur paqen” duke konfirmuar drejtesine e nderhyrjes se NATO-s ne Kosove, ne vendin, kohen dhe menyren e duhur, e mbeshtetur ne te Drejten Nderkombetare si nje nderhyrje e paster humanitare.

 

 

PERGJEGJSHMERIA DHE PAMUNDESIA

E OKB-se PER ZGJIDHJEN E KRIZES NE KOSOVE I HAPI RRUGE JURIDIKE NDERHYRJES USHTARAKO-HUMANITARE TE NATO-s.

 

Faktikisht, ne te drejten nderkombetare, perdorimi i forces nga nje ose me shume shtete kunder nje shteti tjeter sovran ndalohet shprehimisht nga Neni 2 (4) i Kartes se OKB-se, perveçse ne dy raste: a) vetembrojtja sipas Nenit 51, qe eshte pranuar si e Drejte zakonore dhe duhet zbatuar nga te gjitha shtetet dhe b) kur KS ka autorizuar perdorimin e forces sipas Nenit 42 te Kartes.

 

 PAMUNDESI PER VETEMBROJTJEN E LIGJSHME

 

Vetembrojtja nuk perben asnje argument justifikues apo mbrojtes, sepse a) Asnje nga shtetet anetare ne Aleancen e Atlantikut te Veriut nuk ishte pale ne konflikt, b) Asnje nga palet ne konflikt nuk e kishte ftuar NATO-n te nderhynte ushtarakisht, c) Konflikti nuk ishte ndershteteror, por nje konflikt i brendshem (teknikisht) brenda hapesires gjeopolitike te Republikes Federale te Jugosllavise, brenda territorit te saj, “Çdo territor shteteror, thekson Prof. Arben Puto,  ndodhet nen pushtetin e plote dhe ekskluziv vetem te shtetit. Pushteti i plote qe ushtron çdo shtet mbi territorin e vet quhet sovranitet territorial. Sovraniteti territorial eshte nje pjese e pandare e sovranitetit shteteror ne pergjithesi. Parimi i paprekshmerise se territorit shteteror eshte nje nga parimet kryesore te se drejtes nderkombetare te sotme”.

Kosova nuk ishte shtet i pavarur, qe perdorimi i forces nga ana e RFJ te konsiderohej si nje sulm kunder nje shtet, Po te analizojme anen tjeter te çeshtjes: Kosova, duke iu referuar Nenit 51 te Kartes se Kombeve te Bashkuara, a mund te kerkonte nderhyrjen e NATO-s per mbrojtjen e saj? Mendimet jane te ndryshme, po ne kete trajtese po i parashtroj disa elemente, qe ne shumesine e tyre mund t’i jepnin te drejte juridike Kosoves per te kerkuar nderhyrje per mbrojtje kolektive legjitime:

a) Me 2 korrik 1990, Kosova – e njohur si “Krahine Autonome e RSFJ” (njesi kushtetuese e saj) dhe me autonomi te likuiduar nga Millosheviçi (nje vit me pare) – me Deklarate nga mbledhja e Kuvendit te Kosoves (114 deputete shqiptare) e shpallen “Republiken e Kosoves brenda Federates Jugosllave”. Kishte edhe Kushtetuten e saj. Me 26-30 shtator 1991, ne Kosove u organizua nje referendum (ne te gjithe territorin e saj dhe mbarepopullor), duke e legjitimuar “de jure” si “Republike e Kosoves – brenda Federates Jugosllave, ose si shtet sovran dhe i pavarur. Kosoven – Republike e njohu vetem Republika e Shqiperise, me nje deklarate te Kuvendit te Shqiperise. Shqiperia, vend anetar i OKB-se, fqinje i RSFJ, qe e kishte Kosoven territor etnik gjeopolitik te saj te aneksuar nga RSFJ, qe ishte vend partner i NATO-s, mundej juridikisht edhe t’i kerkonte NATO-s nderhyrjen e saj te armatosur e humanitare ne Kosove, sepse rrezikoheshin kufijte e saj, popullsia etnike shqiptare ne te dyja anet e kufirit, etj. Fakti, qe e njohu vetem nje shtet (Shqiperia) nuk mund t’i jepte ekskluzivitet per te kerkuar nderhyrjen e NATO-s, por i dhane nje element te rendesishem – startin e trajtimit te Kosoves si objekt e subjekt i te Drejtes Nderkombetare.

b)Regjimi i Beogradit e kishte njohur ne Kosove “shtetin – paralel” (si iluzion i perkohshem e faktor ne rritje per shqiptaret – si kompromis i perkohshem per arsye te brendshme te RFJ dhe si iluzion politik e diplomatik per nderkombetaret). Kjo kishte marre edhe karakter formal (“de jure”) ne disa elemente: Republika – Presidenti i Republikes, Kushtetuta, Parlamenti, Qeveria etj. dhe me disa praktika: “Marreveshja per arsimin” etj. Ne vendimet, rezolutat, marreveshjet e deklaratat e disa konferencave nderkombetare, nga Konferenca e Hages (1991) deri ne Konferencen e Rambujese (1999), nga Grupi i Kontaktit deri ne OKB, etj. Kosova jo vetem ishte nderkombetarizuar, por po shnderrohej ne nje subjekt me vete te se Drejtes Nderkombetare. Ky “shtet paralel”  ne ecurine e zhvillimeve te brendshme dhe nderkombetarizimin e çeshtjes shqiptare, u “legalizua” edhe ne Konferencen e Rambujese e te Parisit dhe Marreveshjen e Rambujese, me pjesemarrjen e te gjithe kraheve, por edhe me (ri)formatimin e tyre ne “Qeverine e Perkohshme” (1999), ne “Qeverine e Luftes”, te drejtuar nga Hashim Thaçi. Delegacioni shqiptar i Kosoves, ashtu sikurse edhe delegacionet e RFJ e RS, u vleresuan e trajtuan si pale ne bisedime, ne nenshkrimin e Marreveshjes se Rambujese etj. Keto ishin premisa qe benin nje element vleresues per Kosoven per te kerkuar nderhyrjen e armatosur te NATO-s per t’u mbrojtur nga gjenocidi e spastrimi etnik i RFJ te Millosheviçit.

c) Ne dokumente te ndryshme nderkombetare, si ne Rezoluten 1160 (31 mars 1998) te Keshillit te Sigurimit (te miratuar me 14 vota pro, asnje vote kunder dhe me abstenimin e Kines) si dhe Marreveshja e Rambujese (1999) kerkonin “nje autonomi substanciale per krahinen e Kosoves”. Kjo eshte me esencialja, nga elementet me juridik, qe Kosova te kerkonte nje nderhyrje per mbrojtje kolektive legjitime, pasi i etnitet bashkesie nderkombetare (ne OKB, Konferencen e Rambujese etj.) ia ka njohur te drejten per nje autonomi substanciale. “Dekada e fundit e shek.XX, 1990-1999, siç thekson Prof. Arben Puto, shenohet nga dy zhvillime kryesore: Ne njeren ane, thellimi i politikes represive te udheheqjes serbe qe shkon deri ne aksione te pergjakshme; ne anen tjeter, shfaqje e Ushtrise Çlirimtare te Kosoves (UÇK), qe eshte nje alternative e imponuar kundrejt rezistences paqesore, te shperfillur nga Beogradi”.

 

REZOLUTAT E KESHILLIT TE SIGURIMIT NE VITIN 1998

 

Kjo do te thote se kushtet e rrethanat historike, hapat dhe shkallet e politikes serbe, niveli politik e rezistenca e shqiptareve, rrjedhojat e pasojat e krizes se Kosoves, e çuan Keshillin e Sigurimit te OKB-se ne nje pergjegjshmeri te larte per t’u angazhuar ne keto çeshtje te dites.

Vetem gjate vitit 1998, KS i OKB-se, leshoi tre rezoluta 1160 (31 mars 1998), 1199 (23 shtator 1998) dhe 1203 (24 tetor 1998), çka tregon per intensitetin e angazhimit te OKB-se, dinamiken e zhvillimit te ngjarjeve dhe pamundesine e zgjidhjes se krizes prej saj.

Nisur nga keto tre rezoluta gjejme edhe elementet qe e vleresojne nderhyrjen e NATO-s ne Kosove si nje nderhyrje e paster humanitare, e mbeshtetur ne te Drejten Nderkombetare:

Elementi i pare: KS kerkon nje “autonomi substanciale” per krahinen e Kosoves (Rez. 1160).

Kjo jo vetem per faktin se “e drejta e vetevendosjes se popujve” hyn ne te Drejten Nderkombetare dhe trajtohet si “humanitare”, por edhe per arsye te tjera themelore: Kosova eshte rast unikal (i vetmi dhe i fundit ne fundshekullin XX) qe i likuidohet forcerisht autonomia (qe e kishte marre me 1974 – “Krahine autonome”, si njesi kushtetuese e RFJ), “pikerisht sepse Kosova kishte nje pozite te veçante konstituive ne nje rang me republikat e tjera te Federates”. Nderkohe qe rreth 30 vjet me pare, sipas OKB-se, edhe vendeve koloniale ne Afrike etj. po iu jepej e drejta e vetevendosjes, ndersa Kosova, nga RSFJ-RFJ po trajtohej si nje vend neokolonial, vendi me i diskriminuar nga ana politike, ekonomike e  policore ne Ballkan dhe ne Europe. Grupi i Kontaktit, i autorizuar nga kjo Rezolute (1160) per te gjetur “nje zgjidhje politike”, per te arritur “marreveshje ndermjet paleve”, e legjitimoi “autonomine substanciale” te Kosoves edhe ne Marreveshjen e Rambujese, pavaresisht se kjo kundershtohej ashpersisht nga Beogradi.

Elementi i dyte: KS ne te tri rezolutat konfirmon vazhdimin ne rajon te kercenimit te paqes e te sigurise nderkombetare shkaktuar nga RFJ me krizen e Kosoves.

Kjo e vertete del ne menyre te evoluar e shqetesuese nga rezoluta ne rezolute. Ne fillim trajtohet: si “perdorim i tepruar i forces nga ana e trupave serbe te sigurise (Rez.1160); si kerkese per “ndalimin e zjarrit” (Rez.1199)-(zhvillohen luftime nderetnike) dhe per “lejimin e futjes se lire te operatoreve dhe vezhguesve humanitare” (Rez.1199) (emergjence per nderhyrje humanitare ne situaten e krijuar) dhe “ruajtjen apo rivendosjen e paqes dhe stabilitetit ne rajon” (Rez.1199) - (krize rajonale); ndersa ne Rezoluten 1203 e nenvizon se “kercenimin e paqes dhe te sigurise nderkombetare”, bile (Rez. 1203) mbyllej me “endorsing and supporting”, me dy marreveshjet e nenshkruara, si aneks i saj, te cilat ishin miratuar (dhe po shkeleshin) nga RFJ, nga vet Millosheviçi.

Elementi i trete: KS vendosi embargo ne furnizimin me arme dhe materiale ushtarake si per RFJ edhe per UÇK-ne, (Rez. 1160 e dates 31 mars 1998).

Ky fakt tregon qarte se kemi te bejme me nje gjendje te tensionuar dhe te tendosur konflikti nderetnik, pasi lind nevoja (si rrallehere ne praktiken e KS) per te vendosur embargo ushtarake ndaj nje vendi anetar te tij, siç eshte Republika Federale e Jugosllavise. Ne nje konflikt kaq eventual, ne vendosjen e nje embargoje te tille (pa pasur as embargo me sanksione ekonomike si ne rastin e Bosnje-Hercegovines); kur ne Rezoluten 1190 (6 muaj me pas) kerkohet “Ndalimi i zjarrit ne Kosove duke perfunduar menjehere luftimet dhe mbajtur nje armepushim dhe terheqjen e trupave te saj (serbe) te sigurimit nga krahina e Kosoves”, patjeter NATO, si organizata me e fuqishme e sigurise kolektive, ndihej e nevojshme te ishte pjesemarrje kontributore ne kete situate krize kercenuese per paqen e sigurine nderkombetare.

Me 13 tetor 1998, kur po vihej ne rrezik shperthyes situata ne Kosove e ne rajon e me gjere, kur RFJ refuzonte zbatimin e dy rezolutave te KS te OKB-se (1160, 1190), Keshilli i Atlantikut te Aleances se Veriut autorizoi me nje “Activation order” Komanden e NATO-s “per te kryer sulme ajrore mbi objekte te ndryshme te Republikes Federale te Jugosllavise”. Sekretari i Pergjithshem i Aleances se Atlantikut te Veriut, Havier Solana, deklaroi boterisht se aleatet e kesaj organizate ishin te gatshem te perdornin forcen kunder RFJ, nese Qeveria e Beogradit nuk do t’i pranonte kerkesat e Keshillit te Sigurimit. Republika Federale Jugosllave, e ndodhur para obligimeve nderkombetare te dy rezolutave te Keshillit te Sigurimit (KS), e gjendur para trysnise politike e diplomatike te Grupit te Kontaktit (per Kosoven), e diktuar dhe e frenuar nga frika e perdorimit te forces nga ana e NATO-s, per te fituar kohe e terren per politikat e saj (aneksuese, asimiluese, spastruese etj.) ndaj Kosoves, u detyrua (me 16 tetor 1998 – tre dite me pas) te nenshkruante nje marreveshje me interes per paqen e sigurine ne rajonin ballkanik, ne kontinentin europian, per boten euroatlantike e rendin e ri boteror.

Keshilli i Sigurimit te OKB-se, nepermjet Rezolutes 1203 (24 tetor 1998) i mirepret keto dy marreveshje te nenshkruara edhe nga RFJ, çka do te thote se menyra e saj e pranimit, nuk ka bere gje tjeter veçse i ka konfirmuar dhe legjitimuar ato e njekohesisht edhe nderhyrjen ushtarake te NATO-s me 24 mars 1999 ne territorin e RFJ e RS dhe ne Kosove.

Elementi i katert: KS pohon ne Rezoluten 1199 se “do te merrte ne konsiderate ndermarrjen e aksioneve dhe masave te tjera per ruajtjen apo rivendosjen e paqes dhe stabilitetit ne rajon.

Ne analizen e kesaj çeshtjeje shohim qarte se Aleanca e Atlantikut te Veriut ka ecur ne baze te kornizave mandatuese te Keshillit te Sigurimit: a) Kerkohet ulja e numrit te forcave serbe ne Kosove, çka kishte vendosur edhe KS. Dy perfaqesues te NATO-s, Eesly Clark e Klaus Nauman, nenshkruan nje marreveshje me RFJ per uljen e numrit te forcave serbe ne Kosove. ne vijim te kesaj, edhe marreveshja Hollbruk-Millosheviç e ka ne pikat e saj uljen graduale te numrit te forcave policore, (para) militare ne Kosove, etj b)Kerkohet nderprerja e armepushimit e armepushimit ne Kosove (ndalimi i zjarrit te luftimeve) çka kishte vendosur edhe KS (Rez.1199, 23 shtator 1998). Misioni Hollbruk ne Beograd e ne Kosove, ne bisedimet me RFJ (Millosheviçin etj.) dhe me UÇK etj., ne te dy rastet, me 16 tetor 1998 dhe me 22-23 mars 1999, arriti nje marreveshje (Hollbruk-Millosheviç), e cila deshtoi dhe para fillimit te sulmeve te NATO-s, ne “bisedimet e fundit” me Millosheviçin nuk u nenshkrua ndonje marreveshje me te derguarin e NATO-s, po, Millosheviçi, nuk iu bind as Komunitetit Nderkombetar, perkundrazi kaloi ne kercenime te hapura per lufte dhe intensifikoi valen e refugjateve nga Kosova te larguar me dhune te pergjakshme e spastrim etnik te eger etj. c) Kerkohet ruajtja e qiejve te Kosoves nga ana e NATO-s per te mbeshtetur Misionin e Verifikimit te OSBE-se ne Kosove. Kete marreveshje e pranoi KS i OKB-se ne Rezoluten 1203 te 24 tetorit 1998, çka, ne kete menyre, me kete akt vendimor, e konfirmoi legjitimitetin. Ky ishte nje mandat i Keshillit te Sigurimit te OKB-se per “aksionet” e NATO-s, qe perben nje element te legjitimitetit edhe ne nderhyrjen e armatosur te 24 marsit 1999. ç) Kerkohet kryerja e misionit te tyre nga NATO e OSBE ne Kosove (Rez. 1203).

 

PROJEKTREZOLUTA E RUSISE NE KESHILLIN E SIGURIMIT

 

Deshtimi i bisedimeve te Rambujese, tentativat e mepasshme dhe te pasuksesshme dhe te pasuksesshme te Richard Holbrooke ne Beograd dhe mosperfillja sistematike e ultimatumeve te NATO-s, e bene Sekretarin e Pergjithshem te NATO-s Havier Solana te autorizonte fillimin e sulmeve ushtarake ndaj ish-Republikes se Jugosllavise. Operacioni, nen komanden e NATO-s, filloi me 24 Mars 1999 me bombardimin e objekteve ushtarake ne ish-Republiken e Jugosllavise. I gjithe operacioni zgjati 78 dite dhe u bazua teresisht ne sulme ajrore, operacione te agjenteve sekrete dhe kercenimin me trupa tokesore qe ishin pozicionuar ne vendet fqinje te Jugosllavise.

Dy dite pas fillimit te bombardimeve, Rusia propozoi nje Projekt-Rezolute ku denonte operacionin si shkelje te Neneve 2(4), 24 dhe 51 te Kartes se OKB-se dhe sugjeronte qe veprimet e NATO-s te kategorizoheshin si “kercenim i paqes dhe i sigurise nderkombetare”, parashikuar ne Nenin 39 te Kartes, e cila u rrezua me 12 vota kunder ndaj tre votave pro te Rusise, Kines dhe Namibise. Dobia e nje sipermarrjeje te tille, veshtire se mund te ishte treguar ne ndonje forme me bindese se sa ne refuzimin e kesaj Projektrezolute qe demtonte veprimet e NATO-s, nje refuzim gati universal qe perfshinte shtete me interesa te ndryshme gjeopolitike, si Bashkimi Europian, Organizata e Shteteve Islamike (per shembull, Malajzia) dhe nga Organizata e Shteteve Amerikane. Ne nje mbledhje-debat te Keshillit te Sigurimit, me 24 Mars, perfaqesuesi rus u shpreh shume qarte se: “Vendimi i NATO-s per te perdorur force ushtarake eshte ne menyre te veçante i papranueshem, pasi metodat politike dhe diplomatike per te arritur nje zgjidhje nuk jane ezauruar”. Edhe perfaqesuesi kinez, i cili ne ate kohe drejtonte Keshillin e Sigurimit, i fyer nga nderhyrja ushtarake e NATO-s tha: “Kohet e fundit, palet e interesuara kane punuar aktivisht drejt nje zgjidhjeje politike te krizes”.

Projektrezoluta e propozuar nga Rusia, ku denohej nderhyrja qe tashme  kishte filluar, nuk u miratua nga Keshilli i Sigurimit. Ndonjehere kjo eshte pare si nje autorizim i nenkuptuar, duke e interpretuar keshtu operacionin si te ligjshem. Megjithate, ky kendveshtrim nuk qendron. “Karta kerkon nje vendim pozitiv nga Keshilli dhe jo mungesen e nje vendimi negativ – ne te kundert, fuqia e vetos se anetareve permanente do te ishte e pakuptimte”. Megjithate, mendoj se refuzimi i projektrezolutes denuese tregon nje pranim te pergjithshem te legjitimitetit te nderhyrjes. Gjithsesi, pak politikane ishin te nje mendjeje mbi çeshtjen nese kishte baze te mjaftueshme ligjore per veprimin e NATO-s. Gjuha e perzgjedhur nuk permbante termin “nderhyrje humanitare” por ate te “katastrofes humanitare” Robin Cook qe ne ate kohe ishte Sekretari i Jashtem Britanik, theksonte se:“Baza ligjore per veprimin tone eshte se komuniteti nderkombetar ka te drejten te perdore force ne raste nevoje humanitare te madhe”. Ne fakt, nje tablo kaq e qarte nuk ekziston ne te drejten nderkombetare. Baronesha Symons, per shembull, ishte e mendimit se nuk ekzistonte “nje doktrine e pergjithshme e nevojes humanitare ne te drejten nderkombetare. Megjithate, ka disa çeshtje (si ne Irakun e Veriut ne 1991) ku ne driten e te gjitha rrethanave, eshte i justifikuar nje perdorim i kufizuar i forces ne mbeshtetje te qellimeve te percaktuara nga Keshilli i Sigurimit, por pa autorizimin e shprehur te tij kur kjo ishte e vetmja menyre per te shmangur nje katastrofe te madhe dhe immediate.

Edhe pse zakonisht aspekti moral i nderhyrjes ne Kosove eshte pare si justifikim per veprimet e NATO-s, per vendet qe kryen operacionin perbente bazen e nje detyrimi, impakti i te cilit beri qe perdorimi i forces te ishte alternativa e vetme qe mbetej: Rendesia e nje detyrimi te tille moral u shpreh nga Presidenca e atehershme e Gjermanise i Bashkimit Europian kur ai theksoi se: “Ne hyrje te shekullit XXI, Europa nuk mund te lejoje nje katastrofe humanitare ne mesin e saj. Nuk mund te lejohet qe ne mes te Europes, popullsia mbizoteruese e Kosoves te privohet kolektivisht nga te drejtat e saj dhe te ekspozohet ndaj abuzimeve te renda te te drejtave te njeriut. Ne, vendet e Komunitetit Europian jemi nen nje detyrim moral per te siguruar se sjellja diskriminuese dhe dhuna, qe u be e dukshme ne masakren e Raçakut ne Janar 1999, te mos perseriten. Ne kemi per detyre te kthejme ne shtepite e tyre qindra mijera refugjatet dhe personat e zhvendosur”. Perfaqesuesi kanadez deklaroi se perkrahja e Projektrezolutes per te denuar veprimet e NATO-s, do t’i poziciononte shtetet “jashte konsensusit nderkombetar, i cili dikton se ka ardhur koha per t’i dhene fund dhunes se vazhdueshme kunder popullsise se Kosoves”.

Nga ana tjeter, NATO-ja si organizate rajonale eshte e detyruar nga Statuti i saj, Neni 1 qe thote: “Siç eshte percaktuar ne Karten e Kombeve te Bashkuara, palet kontraktuese marrin persiper te zgjidhin me mjete paqesore çdo konflikt nderkombetar, ne te cilin mund te perfshihen ne menyre te tille qe mos te kercenohet paqja nderkombetare, sigurua dhe drejtesia dhe ne marredheniet e tyre nderkombetare te mos kercenojne me apo te perdorin force ne nje forme te tille qe nuk do te ishte ne perputhje me qellimet e Kombeve te Bashkuara”. Megjithate, mund te diskutohet se perdorimi i termit “qellime”, ne vend qe te kerkohet shprehimisht respektimi i “dispozitave” te Kartes, le me shume vend per nje interpretim qe pershtat rrethanat qe nuk trajtohen nga Karta. Edhe Instituti Danez per Marredhenie Nderkombetare konkludoi qe “Ne raste ekstreme, nderhyrja humanitare mund te jete e nevojshme dhe te justifikohet mbi baza politike dhe morale edhe nese autorizimi nga Keshilli i Sigurimit i OKB-se nuk mund te sigurohet”.Qe nga viti 1863, Sir Eilliam Harcourt theksoi: “Nderhyrja eshte me shume çeshtje politike dhe jo ligji. Kjo eshte pertej domenit te ligjit dhe kur trajtohet urtesisht dhe drejtesisht, ata qe kane fuqi t’i japin efekt, mund te jete politika me e larte e drejtesise dhe njerezimit”.

 

DOKTRINA BLER PER NDERHYRJEN HUMANITARE

 

Kryeministri britanik Toni Bler (Tony Blair) ne nje fjalim 1) te mbajtur ne Cikago (22 prill 1999) duke argumentuar nderhyrjen ushtarake te NATO=s ne Kosove si nje nderhyrje legjitime ne mbrojtje te vlerave te lirise, te te drejtave te njeriut, te nje shoqerie te hapur, te nje bote ne ndryshim progresiv, te nje kohe te globalizmit me paqe, drejtesi e siguri, ku kooperimi ne mes shteteve  e organizmave nderkombetare i mbron dhe larteson intersat e secilit dhe te te gjitheve. Mosnderhyrja ne punet e brendshme te shteteve deri vone eshte konsideruar si njeri nder principet me te rendesishme ne te Drejten Nderkombetare, pasi asnje shtet nuk guxon te kete te drejten te ndryshoje sistemin politik te shtetit tjeter. Kjo eshte njera ane mjaft themelore, por kemi te bejme edhe me nje fakt tjeter: Krimet kunder njerezimit nuk mund te kualifikohen kurre si si pune te brendshme te nje shteti, veçanerisht kur shtypja barbare çon deri te eksodi masiv i refugjateve, si ne rastin e Kosoves ne vitet 1998-1999, çka solli destabilitet te shtetet fqinje  me RFJ duke paraqitur rrezik real per “paqen e sigurine nderkombetare”, siç pohon edhe KS ne rezolutat e tij te vitit 1998-1999. “Qeverite, te cilat mundohen te ruajne pushtetin duke shtypur pakicat, e humbin legjitimitetin”, thekson Bler 2).Mirepo, nese kendveshtrojme neper kontinente te botes e hapat ekohes gjejme shume qeveri jodemokratike, te cilat nuk heqin dore madje as nga aktet barbare (RFJ, Irak, Afganistan etj.),prandaj sipermarrjet per te tentuar per te eleminuar çdo padrejtesi do te kishte sjelle veçse intervenime ushtarake te vazhdueshme.

                Kryeministri britanik Toni Bler, ne kete kuader te se Drejtes Nderkombetare, thekson pese kritere (pika themelore) qe, sipas tij e te deshmuara ne rastin “Kosova”, duhen patur parasysh ne nderhyrje te tilla:

1.       A jemi plotesisht te sigurte rreth qendrimit tone?  Lufta nuk eshte instrumenti me

persosur per eleminimin e krizave humanitare. Ne anen tjeter: angazhimi i ushtrise ne disa raste eshte mjeti i vetem per t’i qeruar hesapet me diktatoret.

 2.A i kemi perdorur te gjitha opcionet diplomatike?   Zgjidhjes paqesore duhet t’i jepetçdo shans m’u ashtu siç kemi vepruar ne rastin e Kosoves.

3. A ekzistojne gjate analizes praktike alternativa te tjera te operacioneve ushtarake,

te  cilat do te kishim mundur t’i zbatonim me kujdes.

4. A jemi te gatshem te qendrojme per nje kohe te gjate? Ne te kaluaren eshte folur shume rreth strategjise, dhe si do te dalim nga kjo situate e palakmueshme. Mirepo, pasiqe kemi vendosur te veprojme keshtu, atehere nuk mund te terhiqemi nga ty posa te perfundoje lufta.

5. A jane sfiduar interesat tona kombetare? Debimi masiv i shqiptareve nga Kosova ishte nje verejtje per te gjithe boten. Une nuk po theksoj se kjo do te jete sfida e fundit per ne.3) Pyetje te tilla, perfundon Bler, duhet t’ia parashtrojme vetevetes, kur ne te ardhmen vendosim se kur dhe ku duhet te intervenojme.

Natyrisht keto pese kritere jane zbatuar ne rastin e nderhyrjes se NATO-s ne Kosove, çka flasin per legjitimitetin e saj dhe tregojne se ky veprim luftarak i NATO-s ishte nje rast “sui generis”, qe jo vetem bazohet ne nje tradite te meparshme, veçanerisht asaj te krijuar pas Luftes se Ftohte, po krijoi edhe traditen e vet risore ne ecurine e fundviteve te shek. XX dhe fillimet e shek. XXI. Miepo kjo tradite, keto rregulla e te tjera, duhet te sanksionohen ne nje reformim te pritshem e te mundshem te Organizates se Kombeve te Bashkuara, veçanerisht pas perfundimit te luftes ne Kosove e pavaresise e sovranitetit te saj. Kjo per dy arsye”: e para, duhen gjetur rruge te reja te funksionimit te OKB-se e Keshillit te Sigurimit te saj, ndersa, e dyta, “modeli Kosova” nga paralufta deri te paspavaresia e dha drejtesine dhe efektivitetin e vet, i dha legjitimitetin nderhyrjes ushtarake te NATO-s me 24 mars 1999.

 

GJYKATA NDERKOMBETARE

E  HAGES

Gjykata Nderkombetare e Drejtesise ne Hage te Hollandes,  e themeluar nga OKB e me veprimtari aktive ne vitet e fundit, shqyrton sjelljet ndershteterore ne marredheniet nderkombetare dhe legjislacioni i saj jane konventat, marreveshjet, rezolutat e Keshillit te Sigurimit e te Asamblese se Pergjithshme te OKB-se etj.  Serbia ka arritur qe legjitimitetin e pavaresise se Kosoves ta dergoje ne kete gjykate, duke e denoncuar aktin e shpalljes se pavaresise me 17 shkurt 2008, si nje "akt ne kundershtim me te drejten nderkombetare", pasi ne tetor te vitit 2008  fitoi shumicen e votave te anetareve te OKB-se duke e derguar kete çeshtje  ne Hage. Qeveria e Serbise ka depozituar  mbi 1000 faqe material, nga te cilat 350 faqe  material kryesor, ku paraqet argumentat e veta se pavaresia e Kosoves qenka e pajustifikuar nga pikepamja e ligjeve nderkombetare, ndersa Qeveria e Kosoves ka derguar gjithashtu (17 prill 2009) dosjen e vet  me 200 faqe material kryesor dhe mbi 300 faqe te tjera me materiale ndihmese.

Ne Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise ne Hage nga 1-11 dhjetor 2009 u zhvillua proçesi i degjimit publik ne proçesin e hapur te vleresimit te ligjshmerise se  Deklarates se Pavaresise  (17 shkurt 2008, qe e shpall Kosoven shtet i pavarur e sovran), ku i paraqiten argumentet e tyre 29 shtete, nga te cilat, 14 prej tyre, e kane mbeshtetur pavaresine e saj si te bazuar ne te drejten nderkombetare,  si Shqiperia,  Shtetet e Bashkuara te Amerikes, Mbreteria e Bashkuar e Britanise se Madhe e Irlandes se Veriut, Franca, Gjermania, Arabia Saudite, Austria, Bullgaria, Kroacia, Danimarka, Finlanda, Jordania, Norvegjia, Holanda. Ndersa kunder, perveç Serbise, argumentuan edhe Argjentina, Azerbajxhani, Bjellorusia, Bolivia, Brazili, Kina, Qipro, Spanja, Rusia, Rumunia, Venezuela dhe Vietnami.  Kurse Burundi, i vetmi vend nga kontinenti Afrikan, nuk u deklarua qarte as pro e  as kunder pavaresise. E treta, numri i madh i vendeve  ish-komuniste si Federata Ruse, Republika Popullore e Kines, Bjellorusia, Rumania, Vietnami, Azerbajxhani, Serbia, ku tre prej tyre jane nga ish-BRSS. E katerta, terheq vemendjen numri i madh i shteteve te Amerikes Latine si Brazili, Argjentina, Bolivia e Venezuela,

Kjo na shtyn ne disa arsyetime: E para, ne mbrojtje ballore juridike te Kosoves jane shtetet me promovuese e farketuese te lirise e pavaresise se kombeve, te demokracise nderkombetare si dhe te te drejtave njerezore, vende inicuese te hartimit te ligjeve demokratike qe kane miratuar OKB e organizma te tjera nderkombetare. Ndersa ne anen e Serbise qendrojne shume vende problematike ne promovimin e lirise e te demokracise, si  Rusia qe ka probleme me Çeçnine, por edhe ne Dagestan e me Gjeorgjine (ne kete pike i ngjan Serbise ne rastin e spastrimit etnik e te asgjesimit te shqiptareve ne Kosove),  Kina ka probleme te tilla ne Tibet e Ingusheti dhe  disa nga keto vende jane te njohura per defiçite ne zbatimin e vlerave demokratike dhe respektimin e lirive dhe te drejtave njerezore e qytetare, çka i ofron perseri me sjelljet e Serbise ne Kosove dhe ne rajone te tjera te ish-Jugosllavise.E dyta, kjo ishte hera e pare qe ne nje proçes ne kete Gjykate marrin pjese te pese vendet anetare te perhershme te KS te OKB-se. E treta, ky eshte gjykimi me pjesmarrjen me te madhe numerike e cilesore te shteteve antare te OKB-se.

Ekspertet e se drejtes nderkombetare ndajne mendime te ndryshme per kete çeshtje.1) Nje pjese thone se Kosova nuk ka pasur te drejte te shpallte pavaresine pa pelqimin e OKB dhe paleve te perfshira ne konflikt, domethene Serbise dhe Kosoves, biles keta eksperte e vleresojne me lart sovranitetin shteteror dhe paprekshmerine e kufijve sesa te drejten e popujve per vetevendosje, pasi, sipas tyre, shkeputja e çfaredo territori kunder vullnetit te shtetit “ame” vetem mund te prodhoje tensione. Nje interpretim i tille dogmatik i se drejtes nderkombetare eshte i mundshem, por shpeshhere nuk perkon me realitetin. E realiteti eshte se e drejta nderkombetare nuk eshte diçka statike, por zhvillohet me kalimin e viteve dhe me perparimin progresiv e te shpejte te botes. Nese para 50 vitesh te drejtat e njeriut nuk kane qene aq te rendesishme, sot eshte ndryshe, krejt ndryshe. Nese para 20 apo 30 vjetesh nje shtet diktatorial eshte lejuar te beje çfare te doje me pakicat kombetare, perfshire ketu edhe ushtrimin e terrorit, tani nje gje e tille nuk eshte e mundshme.

"Deklarata e Pavaresise se Kosoves e 17 shkurtit 2008 paraqet shkelje flagrante te sovranitetit dhe te integritetit territorial", ka thene perfaqesuesi i Serbise, Dushan Batakoviç, ne seancen degjimore ne GJND, duke iu referuar vazhdimisht Rezolutes 1244 te KS te OKB-se, e cila, sipas tij, ajo garanton integritetin territorial te Serbise.  Republika e Kosoves, nepermjet ministrit te saj te jashtem, Skender Hyseni, ka kerkuar qe Gjykata e Hages, ne rast se e sheh te pershtatshme  te pergjigjet ne kerkesen per nje Mendim Keshilledhenes sipas Rezolutes 63/3 te Asamblese se Pergjithshme, te gjeje se Deklarata e Pavaresise e 17 shkurtit 2008 nuk ka qene ne kundershtim me asnje rregull te aplikueshem te se drejtes nderkombetare.

KOSOVA

Republika e Kosoves, e perfaqesuar nga ministri i saj i jashtem, Skender Hyseni, ne  paraqitjen e argumentave ne Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise ne procesin keshilledhenes lidhur me Deklaraten e Pavaresise te 17 shkurtit 2008  ka theksuar : a) Deklarata e Pavaresise eshte shpallur ne emer te popullit te Kosoves, nga perfaqesuesit e zgjedhur ne menyre demokratike. b) Ne pajtim me Planin e hartuar nga Perfaqesuesi i Posaçem i Sekretarit te Pergjithshem, Presidenti Martti Ahtisaari, Kosova ka miratuar nje kushtetute moderne, e cila reflekton standardet me te larta nderkombetare te te drejtave te njeriut dhe te drejtave te pakicave. c) Institucionet e Republikes se Kosoves, duke perfshire te tri deget e pushtetit, tashme jane plotesisht te konsoliduara.2). Duke folur per marredheniet e Republikes se Kosoves me shtetet e tjera, ministri Hyseni, ka permendur faktin se 63 shtete tashme e kane njohur Kosoven, si shtet sovran dhe te pavarur,  shtete te tjera kane ndermarre hapa qe tregojne pranimin e sovranitetit te Kosoves dhe se ajo tashme ka hyre ne marredhenie diplomatike me shume shtete duke themeluar 21 misione diplomatike dhe 9 misione konsullore. Duke adresuar negociatat, ai tha se: a) Pas gjithe asaj qe ka ndodhur, eshte e paimagjinueshme qe ne te pranojme thirrjen e Serbise per te kthyer oren mbrapa  per te zhvilluar negociata te metejshme, rreth asaj se a do ta pranoje apo jo Serbia Kosoven shtet te pavarur dhe sovran. b) Kjo do te ishte teper destabilizuese, dhe madje mund te prodhoje konflikt te ri ne rajon. c) Tani, me ne fund, ka paqe dhe siguri ne Kosove, dhe ne rajon; jemi te vendosur qe ta ruajme kete paqe.

Nderkohe, argumente te detajuara ligjore, ne emer te delegacionit te Kosoves,  jane paraqitur nga Michael Eood, anetar i Komisionit te se Drejtes Nderkombetare, Daniel Müller, Qendra per te Drejten Nderkombetare (CEDIN) dhe Prof. Sean Murphy, Universiteti George Eashington, te cilat permblidhen ne keto pika kryesore: Se pari, Gjykata duhet te shqyrtoje pershtatshmerine e pergjigjes ne pyetjen e bere nga Asambleja e Pergjithshme. Nje numer i shteteve kane ngritur pyetje serioze ne kete drejtim. Sikur shume shtete e kane bere te qarte ne deklaratat e tyre me shkrim, pyetja e Asamblese se Pergjithshme per Gjykaten eshte e ngushte dhe precise, e cila lidhet vetem me Deklaraten e Pavaresise qe eshte shpallur me 17 shkurt 2008. Ajo nuk ka te beje me çeshtjet e shtetesise, te njohjes ose te anetaresimit ne organizata nderkombetare.  Se dyti, e drejta e pergjithshme nderkombetare nuk permban rregulla me te cilat ligjshmeria e Deklarates se Pavaresise, si ajo e 17 shkurtit 2008, mund te vleresohet. Ne veçanti, parimi i sovranitetit dhe integritetit territorial nuk mund te kete operuar per te parandaluar shpalljen e Deklarates. Deri ne masen sa Rezoluta 1244 percakton kornizen relevante ligjore per te shqyrtuar pyetjen perpara Gjykates, Gjykata nuk ka madje nevoje te shqyrtoje çeshtjet e te drejtes se pergjithshme nderkombetare ne dhenien e pergjigjes se saj. Se treti, nuk ka asgje ne Rezoluten 1244 te 10 qershorit 1999 qe e ka parandaluar shpalljen e Deklarates se Pavaresise me 2008.  Se katerti, disa shtete, ne deklaratat e tyre me shkrim, jane perqendruar ne parimin e vetevendosjes. Qendrimi i Republikes se Kosoves eshte se Gjykata nuk ka nevoje te arrije ne kete çeshtje, pasi nuk eshte e nevojshme te percaktohet nese e drejta nderkombetare e ka autorizuar Kosoven qe te shpalle pavaresine. Por, nese e ben kete, qendrimi eshte i qarte se, ne shkurt 2008, populli i Kosoves ka pasur te drejte te ushtroje te drejten per vetevendosje, dhe e ka bere kete duke zgjedhur pavaresine. Republika e Kosoves i ndan pikepamjet e atyre shteteve qe kane arritur ne kete perfundim”.

SERBIA

Perfaqesuesi i Serbise, Dushan Batakoviç, ambassador ne France, i ka paraqitur argumentet e veta para GJND-se duke thene  se shpallja e Pavaresise ishte e paligjshme dhe ne mase te madhe e sfidon rendin legal nderkombetar. Ai  e riquajti Kosoven "djepi historik i Serbise".

Mendimi i Gjykates Nderkombetare te Drejtesise do te kete rendesi fondamentale jo vetem per zhvillimet ne Kosoves, por edhe per rendin nderkombetar, ka vene ne pah Batakoviç, duke renditur disa argument: a) Sipas tij, eshte pikerisht Deklarata e Pavaresise ajo qe i shnderroi serbet ne Kosove ne nje minoritet. b) I derguari i Kombeve te Bashkuara, Marti Ahtisari, dhe disa vende te caktuara "kane bere presion qe Pavaresia te imponohet si zgjidhje". c) Deklarata unilaterale e Pavaresise eshte nje perpjekje qe t'i jepet fund administrimit te UNMIK-ut dhe sovranitetit te Serbise ne Kosove. ç)  Serbia eshte e bindur se kur GJND-ja te jape Mendimin e vet Keshilledhenes, vetem atehere do te krijohen kushte per bisedime te reja ndermjet Serbise dhe Kosoves qe te gjendet nje zgjidhje e pranueshme per statusin e Kosoves.

Ne favor te Serbise ka folur edhe avokati Vladimir Gjeriç, duke permendur aspektet procedurale dhe, sipas tij: a) Gjykata Nderkombetare e Drejtesise do te duhej te jepte Mendimin Keshilledhenes ne favor te Serbise, duke shtuar se, ne kete rast, kjo do te jete ne sherbim te rendit nderkombetar.b) Shpallja e Pavaresise se Kosoves eshte kryer nga “organet e perkohshme te vetadministrimit ne Kosove, nen Rezoluten 1244 dhe ne keto rrethana, nuk ka mundur te jete legjitime”. Mbrojtesi i radhes i argumenteve te Serbise ishte eksperti i se drejtes nderkombetare, Andreas Cimerman, i cili ka sjelle dy arsyetime: a) Ka pohuar se "Rezoluta 1244 ka qene garantuese e sovranitetit dhe integritetit territorial te Serbise". b) Ka nenvizuar se Rezoluta 1244 nenkupton qe çdo zgjidhje te jete e harmonizuar ndermjet dy vendeve, pra ne mes Kosoves dhe Serbise, pasi “Rezoluta 1244 nenkupton qe çdo zgjidhje te jete e harmonizuar ndermjet dy vendeve, pra ne mes Kosoves dhe Serbise”. Malkolm Shau, nderkaq, pjesetar i ekipit te Serbise, ka thene se njohja e Kosoves nga vendet e tjera eshte irelevante: a) Duke u thene gjyqtareve se ajo qe eshte e paligjshme nuk mund te konsiderohet si e ligjshme nga veprimet e pales se trete". b) Duke terhequr verejtjen se nese mendimi i gjykates shihet si dobesim i parimeve per te drejtat e nje shteti mbi teresine territoriale, atehere do te jete burim i konsiderueshem i nervozizmit per vendet e tjera qe perballen me levizje secesioniste. Zevendesi i delegacionit te Serbise, Sasha Obradoviq, nga ana e tij, nenvizoi  se autoritetet ne Prishtine nuk kane pasur autorizim per te shpallur pavaresine e Kosoves dhe se me kete Akt kane shkelur Rezoluten 1244 dhe te drejten nderkombetare, dhe, me tej, i apeloi  GJND-se qe te vleresoje se shpallja e Pavaresise se Kosoves ka qene kunder se drejtes nderkombetare.

Ministri i Jashtem i Serbise, Vuk Jeremiç, ka shprehur bindjen se Gjykata Nderkombetare e Drejtesise do ta mbeshtese perpjekjen e Serbise ne kundershtimin e pavaresise se Kosoves duke nenvizuar: "Ne presim qe ligji nderkombetar te ruhet. Pavaresia e Kosoves ishte thjesht ilegale dhe ne i besojme drejtesise nderkombetare",

SHQIPERIA

Shqiperia 3) para GJND (2 dhjetor 2009) e mbrojti ligjshmerine e Pavaresise se Kosoves si plotesisht e ligjshme dhe e bazuar ne te drejten nderkombetare, duke sjelle argumentat e veta: 1. Deklarata e Pavaresise eshte miratuar nga perfaqesuesit legjitime dhe te zgjedhur ne menyre demokratike, si shprehje e vullnetit te popullit te Kosoves dhe jo nga Institucionet Provizore te Veteqeverisjes se Kosoves.  2. Rezoluta 1244 e Keshillit te Sigurimit te OKB qellimisht e ka lene te hapur menyren e rregullimit te statusit perfundimtar te Kosoves. 3. Deklarata e Pavaresise se Republikes se Kosoves e dates 17 shkurt 2008, nuk eshte hedhur poshte, kundershtuar apo marre ndonje veprim ne kundershtim me kete deklarate as nga Keshilli i Sigurimit, as nga Perfaqesuesi Special i Sekretarit te Pergjithshem ne Kosove, dhe as nga Asambleja e Pergjithshme. 4. Populli i Kosoves eshte i njohur si i tille ne disa dokumente nga disa organizma, duke perfshire ketu edhe Organizaten e Kombeve te Bashkuara, dhe per rrjedhoje gezon te drejten per vetevendosje sipas te drejtes nderkombetare.  5. Deklarata e Pavaresise nuk eshte as ne tejkalim te kompetencave te perfaqesuesve te zgjedhur ne menyre demokratike te popullit te Kosoves dhe as ne shkelje te normave detyruese te se drejtes nderkombetare. 6. Persa i perket parimit te moscenimit te integritetit territorial, Kosova, bazuar, nder te tjera, edhe ne te drejtat qe ka gezuar si pjese konstitutive e ish-RFJ, ne baze te Kushtetutes se 1974-s, ka ushtruar te drejten e saj per vetevendosje.  7. E drejta nderkombetare ne vetvete nuk e rregullon proceduren e miratimit te aktit te shpalljes se pavaresise se nje populli, formen e tij, apo ligjshmerine e tij, perveç mosnjohjes ne rastin e nderhyrjes nga jashte nga nje shtet tjeter dhe/ose kur nje shpallje e tille vjen ne kundershtim me norma detyruese te se drejtes nderkombetare apo me force te armatosur. Rasti i Kosoves nuk bie nen asnjeren nga dy kategorite e fundit, por eshte shprehje legjitime e vullnetit te popullit te saj.

Nga delegacioni i Shqiperise, ne mbrotje te Pavaresise se Kosoves, eksperti Johan Frovein, paraqet argument lidhur me (mos)kontestimin nga GJND: a) Kosoven deri me tash e kane njohur 63 vende dhe keto “njohje nuk mund te kontestohen nga aspekti i se drejtes nderkombetare”. b) Ajo qe eshte e kontestueshme, sipas tij, “eshte e drejta e Gjykates Nderkombetare per te vendosur mbi shpalljen e pavaresise se Kosoves”. c) “Edhe nese Gjykata Nderkombetare e Drejtesise do te jepte nje mendim negativ per shpalljen e pavaresise, ajo nuk do te mund te ndryshonte gjendjen faktike ne Kosove”.

Ne konkluzion te qendrimit te saj, Republika e Shqiperise i ka kerkuar Gjykates Nderkombetare te Drejtesise te deklaroje qe Deklarata e Pavaresise e Kosoves e 17 shkurtit 2008 eshte ne perputhje te plote me te drejten nderkombetare.

SHTETET E BASHKUARA TE AMERIKES

Mbrojtja me e fuqishme e Pavaresise se Kosoves ne Gjykaten e Hages ishte nga Shtetet e Bashkuara te Amerikes, ku perfaqesuesi i saj, Harold Koh, nder te tjera, u ndal ne disa argument:

1.- Fillimisht  e ka shtruar pyetjen nese shpallja e Pavaresise se Kosoves eshte ne harmoni me te drejten nderkombetare dhe menjehere eshte vetepergjigjur: “Per Shtetet e Bashkuara te Amerikes, ajo eshte ne harmoni me te drejten nderkombetare, sepse nuk permban asgje ne kundershtim me kete te drejte. E drejta nderkombetare nuk rregullon çeshtjet e deklaratave te pavaresise, ndersa pavaresia e Kosoves eshte kaptina e fundit ne proçesin e shperberjes se ish-Jugosllavise. Nuk ka inkonsistence ndermjet shpalljes paqesore te pavaresise se Kosoves e te drejtes nderkombetare dhe Rezolutes 1244 te Keshillit te Sigurimit”.

2. Ai iu eshte drejtuar 15 gjykatesve te GJND-se, duke u thene se (ata) a kane degjuar per mizorite ndaj shqiptareve te Kosoves, per 1 milione kosovare te debuar me dhune dhe per fushaten e pastrimit etnik… duke shtuar  se “shpallja e pavaresise se Kosoves nuk ka qene zhvillim spontan, porse asaj i ka paraprire nje proçes politik”.

3. “Shpallja e Pavaresise se Kosoves eshte artikulim i vullnetit te popullit, qe as mund te autorizohet dhe as ndalohet”. Serbia kishte thene edhe ne rastin e Sllovenise dhe te Kroacise se ishte shkelur e drejta nderkombetare, por tani nuk thote me.

4. “Shpallja e Pavaresise se Kosoves nuk e ka cenuar as parimin e integritetit territorial, sepse ky parim rregullon vetem raportet ndershteterore”. Koh iu referuar pastaj Rambujese dhe “vullnetit te popullit” duke nenvizuar se dokumentet e ketij tubimi nuk predikojne dhe as perjashtojne asnje epilog te statusit politik te Kosoves.

5. Nese Rezoluta 1244 permban dispoziten per integritetin territorial te Serbise, pse atehere per shume kohe Beogradi eshte ankuar se ajo i hape rrugen pavaresimit te Kosoves, ka pyetur Harold Koh, per te shtuar se Rezoluta 1244 thirret ne integritetin territorial te Jugosllavise, por Jugosllavia me nuk ekziston.

6. "Rezoluta 1244 i referohet integritetit territorial vetem si faze kalimtare, ndersa mbeshtetesit e Serbise nuk kane arritur te gjejne asnje rresht ne Rezolute qe te mund te thone se Kosova duke e shpallur pavaresine e ka shkelur ate", ka thene Harold Koh. duke shtuar se "Serbia thote se i ka ofruar Kosoves autonomine me te gjere te mundshme, por ata qe mbajne mend tanket rreth parlamentit te Kosoves ne vitin 1989 e dine mire se per çfare autonomie behet fjale".

7. Nga qindra deklarata te pavaresise asnje nuk eshte hedhur poshte nga e drejta nderkombetare dhe kjo nuk ben te ndodhe as me Kosoven. Nga kjo Gjykate kerkohet te vendose nese deshiron te per popullin e Kosoves, historine e autonomise se Kosoves dhe pjesmarrjen e Kosoves ne procesin nderkombetar te statusit”,"Lereni te qete pavaresine e Kosoves, sepse ajo eshte vullnet i popullit dhe faktor stabiliteti ne Ballkan",  ka apeluar perfaqesuesi i Shteteve te Bashkuara te Amerikes, Harold Koh.

8. "Serbia ka perseritur se nuk do ta njohe Kosoven edhe nese kjo Gjykate ( e Hages) shpreh mendim ne favor te Kosoves, prandaj, rrjedhimisht, GJND nuk ka nevoje te jape Mendim Keshilldhenes kur ka  shtete (si  ne kete rast)  qe kane thene se edhe ashtu nuk do ta respektojne, ka thene perfaqesuesi amerikan. Me tej  ka shtuar se nese kete do ta beje Serbia, atehere duhet te kete parasysh – kujdesin intensiv te Keshillit te Sigurimit ndaj Kosoves, shqetesimin e OSBE-se ,te ktheje situaten prapa ose te lejoje Kosoven dhe fqinjet te ecin perpara”

FEDERATA RUSE

Nga ana tjeter, perfaqesuesi i Federates Ruse, Kiril Gevorgian, ambassador rus ne Hollande, ne fjalen e tij, duke bere mbrojtjen me te fuqishme kunder Pavaresise se Kosoves, parashtroi  se kjo Gjykate ka juridiksion per çeshtjen e shpalljes se pavaresise se Kosoves e mandej ka shtruar argumentat e pales ruse:  1. Shume deklarata te pavaresive jane konsideruar te paligjshme nga Keshilli i Sigurimit, duke sjelle si nje rast te tille Qipron Veriore.  2. "Shpallja e pavaresise se Kosoves eshte jo legale, sepse u ben nen nje administrim nderkombetar”  3. “Popullata e Kosoves nuk hyne ne kuader te grupeve qe kualifikohen per te pasur te drejten per vetevendosje".  4. "Ne vitin 2008 nuk kishte kercenim ndaj popullit te Kosoves nga ana e Serbise dhe shkelja e te drejtave te njeriut nuk mund te merret si argument per shpalljen e pavaresise se Kosoves", ka thene perfaqesuesi rus.  5. Populli i Kosoves asnjehere nuk eshte pranuar si popull me te drejten e vetevendosjes, ndersa Bashkesia Nderkombetare ne vitin 1999 veproj pa e njohur te drejten e vetevendosjes se popullates se Kosoves.  6. Kosova sipas te drejtes nderkombetare eshte nen administrimin e OKB-se dhe as shqiptaret dhe as Beogradi nuk mund te ndermarrin hapa unilateral qe sfidojne UNMIKU-un. 7. Fakti qe bisedimet (Kosove-Serbi) nuk kane sjelle rezultate nuk do te thote se te gjitha mundesite jane shterur.  8. "Serbia i ka ofruar Kosoves jo vetem shkalle te larte te autonomise se brendshme, por edhe pjesemarrje ne organizatat nderkombetare” 9. Sipas Rezolutes 1244 statusi i Kosoves eshte dashur te jete autonomi substanciale ne kuader te Serbise dhe kjo rezolute mbetet teresisht ne fuqi”.

Gjermania:

Perfaqesuesja gjermane, Susane Easum-Rainer, i paraqiti argumentat e saj para Gykates Nderkombetare te Drejtesise: 1. Ishte e mendimit se Kosova nuk mund te perdoret si shkas per secesione te tjera. 2. "Kosova nuk eshte nje rast precedence. Rasti eshte specifik dhe unik".3. “Pavaresia e Kosoves i ka kontribuar stabilitetit ne Ballkan. 4. “Shpallja e Pavaresise se Kosoves nuk eshte bere nga institucionet e perkohshme, por nga institucionet e zgjedhura ne rruge demokratike, qe kane artikuluar vullnetin e popullit” 5. E drejta nderkombetare nuk eshte kompetente te vleresoje, sepse kete çeshtje nuk e ka te sanksionuar”.  6. Rezoluta 1244 nuk permban asnje element me ane te te cilit do te mund te ndalonte pavaresimin e Kosoves, prandaj shpallja e pavaresise nuk perben shkelje te Rezolutes 1244. "Qeveria ime, tha Rainer. eshte e bindur se ne shtepine e perbashket, ne Evrope, ka hapesire te mjaftueshme per te dyja shtetet – Kosoven dhe Serbine.“ 7. Kosova permbush kushtet per te qene e pavarur, sepse ka popullaten, territorin dhe qeverine e vet”.  8. Parimi i vetevendosjes ne rastin e Kosoves eshte i pranueshem si zgjidhja e fundit dhe e vetmja e mundshme per shkak te diskriminimit, shkeljeve masovike dhe te te drejtave te njeriut”.  9.- Njohja e shtetesise se Kosoves nga vendet e rajonit ka deshmuar faktin se keto vende i besojne aftesise se Kosoves per t’i kontribuar stabilitetit.

Ne mbyllje, ajo ka ka perkujtuar 20-vjetorin e renies se Murit te Berlinit, duke e cilesuar ate si “ushtrim te se drejtes per vetevendosje te popullit gjerman”.

FRANCA;

Deklarata per pavaresine e Kosoves nuk eshte ne kundershtim me te Drejten Nderkombetare. Keshtu shprehet edhe Perfaqesuesja juridike e Frances, Edvizh Bejar duke folur para Gjykates Nderkombetare te Drejtesise ne diten e shtate te procesit per legjitimtitetin e shpalljes se pavaresise se Kosoves.

“Shkeputja nuk eshte ne kundershtim me te Drejten Nderkombetare dhe per kete arsye kjo gjykate duhet te refuzoje qe te marre ndonje qendrim, sepse pergjigjia ne pyetjen mbi legjitimititein e Deklarates se Pavaresise se Kosoves nuk jep ndonje kontribut praktik. Kjo deklarate nuk ka shkelur parimet e integritetit territorial, sepse ai vlen vetem per marredheniet mes te shteteve. “Deshtimi i negociatave nuk eshte shkak qe deklarata te shpallet e pavlefshme, sepse ajo nuk eshte shkak, por pasoje e ketij mossuksesi,” tha perfaqesuesja franceze duke shtuar se gjate negociatave ishin konsumuar te gjitha mundesite tjera.

KINA:

Perfaqesuesja e Kines, Xue Hançin, paraqitjen e pare te Kines para Gjykates Nderkombetare te Drejtesise e shpjegoi me fjalet: „Kina eshte e mendimit se vleresimi i ligjshmerise se Pavaresise se Kosoves eshte i nje rendesie te veçante per paqen dhe stabilitetin ne Ballkan dhe te drejten nderkombetare.“

AUSTRIA:

Mbi ligjshmerine e Deklarates se Pavaresise se Kosoves,  ambasadori austriak, Helmut Tiki, ka argumentuar se “Shpallja e pavaresise se Kosoves eshte konform me te drejten nderkombetare dhe Rezoluten 1244 te Keshillit te Sigurimit”. 1. “E drejta nderkombetare nuk permban dispozita qe ndalojne shpalljen e Pavaresise”. 2. “Shpallja e Pavaresise eshte bere nga te zgjedhurit ne rruge diplomatike te Kosoves dhe jo nga institucionet e perkohshme”. 3. Nuk ka kontradikta ndermjet integritetit territorial dhe shpalljes se pavaresise. Per te ilustruar kete, Helmut Tiki theksoi  se “nga fillimi i viteve ’90, deklarata te pavaresise kane bere edhe Sllovenia, Kroacia, Bosnja dhe Maqedonia dhe kjo nuk ka paraqitur shkelje te se drejtes nderkombetare”.4. Me te drejten nderkombetare nuk ndalohet dhe as sanksionohet secesioni, sepse aspekti i respektimit te integritetit territorial vlen vetem per raportet ndershteterore”.  5. E drejta nderkombetare nuk sanksionon çeshtjen e shpalljes se Pavaresise”  6. Njohja e Kosoves nga 63 vende dhe vendet fqinje deshmon se shpallja e pavaresise ishte konform normave nderkombetare”.

Ne kete kuader, Austria ka ftuar Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise te konstatoje se “shpallja e pavaresise se Kosoves ishte ne harmoni me te drejten nderkombetare”.

SPANJA:

Perfaqesuesja e Spanjes, Konsepsion Eskobar Hernandez, ne kundershtine e saj ndaj Pavaresise se Kosoves, evidenton tre argument: 1. “Spanja konsideron se Rezoluta 1244 ende eshte ne fuqi, ndersa procesi politik per gjetjen e zgjidhjes ende ne vazhdim e siper, gjithnje derisa Keshilli i Sigurimit nuk miraton nje vendim tjeter”. 2. Shpallja e njeanshme e secesionit nuk eshte ne harmoni me te drejten nderkombetare, sepse lejohet vetem ne rastet e kolonive”.  3. “Ceshtja e Kosoves eshte zgjidhur me rezoluten e KS te OKB-se qe shqiptareve u ka ofruar vetadministrim te gjere”.

FINLANDA:

Paiva Koukuranta, perfaqesuesja e Finlandes, ka folur per deportimet dhe dhunen e Serbise ne Kosove, qe kane qene sistematike si dhe ka apostrofuar edhe heqjen e dhunshme te Autonomise dhe Referendumin e vitit 1991 per Pavaresine e Kosoves duke argumentuar: 1.- Pas renies se Murit te Berlinit rrethanat kane ndryshuar, per te shtuar se populli e cakton fatin e territorit dhe jo territori fatin e popullit. Shtetesia nuk eshte dhurate qe dikush i jep dikujt, por eshte diçka qe buron nga ata qe krijojne shtetin e tyre, 2.- Edhe pavaresia e vendit tim eshte bere nga Parlamenti i Finlandes ne kuader te shkeputjes prej Rusise.  3.-Rasti i Kosoves eshte “Sui generis’”, ndersa argumentet e kundershtareve te Pavaresise se Kosoves jane siperfaqesore. 

KROACIA:

Kroacia ishte vendi i vetem nga hapesirat e ish – Republikes Socialiste Federative te Jugosllavise, qe u paraqite para Gjykates se Hages. Andreja Metelko Zgombiç theksoi se Kosova kishte te dretjen e vetvendosjes qe ne kohen e Kushtetutes se vitit 1974. Autonomia e saj eshte hequr me dhune ne vitin 1989, ndersa ne vitet 90 jane bere spastrime etnike.

AZERBAJXHANI:

Ambasadori  azerbajxhanas ne Hollande, Agshin Mahdijev, si nje nder perfaqesuesit e ish-republikave te Bashkimit Sovjetik, ndihet mjaft i motivuar si  kundershtar dhe i irrituar nga Pavaresia e Kosoves, ndaj ne argumentat e tij perpiqet te dale ne krah te Serbise: 1.- “Vendimi i Gjykates Nderkombetare do te kete ndikim te madh ne marredheniet nderkombetare”, pasi, sipas tij, “shpallja e pavaresise nuk eshte ne harmoni me te drejten nderkombetare”. 2. “Secesioni gjithmone ka qene shkelje e se drejtes nderkombetare, nese nuk eshte realizuar me marreveshje”, dhe me tej pohon  “fakti qe e drejta nderkombetare nuk e sanksionon çeshtjen e secesionit”,  “kjo nuk do te thote qe ajo te legjitimohet”. 3. Duke folur, nderkaq, per integritetin territorial, ai ka thene se “ky eshte parim fundamental ne te drejten nderkombetare”, megjithese ka pranuar se “ky parim nuk eshte çeshtje e Gjykates Nderkombetare te Drejtesise dhe e se drejtes nderkombetare, por qe si diskutim nuk mund te perjashtohet”.  4. Ka “kontestuar te drejten e Kosoves per vetevendosje”, duke thene se “ajo nuk i takon çdo populli ose pakice, por vetem disave qe permbushin disa veçori te caktuara politike”.

BJELLORUSIA:

Perfaqesuesja e saj, Elena Grickenko, fillimisht ka thene se “GJND-ja eshte kompetente dhe e thirrur per te dhene mendim per shpalljen e pavaresise se Kosoves”. Ajo u eshte referuar dokumenteve te Kombeve te Bashkuara dhe Kartes se Helsinkit, me saktesisht paragrafeve qe kerkojne respektimin e integritetit territorial. “Bjellorusia respekton te drejten e popujve per vetevendosje, por vetem ne raste te caktuara te situatave koloniale”.“Ne rastin e Kosoves nuk mund te zbatohet parimi i vetevendosjes qe del nga pozita koloniale, sepse ajo e tille nuk ka qene”. Me tej ka theksuar se “Me Kushtetuten e vitit 1974, Kosova ka gezuar te gjitha te drejtat politike, ekonomike dhe kulturore si republikat e tjera, me perjashtim te se drejtes per shkeputje”.

ARABIA SAUDITE:

Ambasadori i Arabise Saudite ne Holande, Abdullah Al –Shagrud, ka thene se duke njohur pavaresine e Kosoves, Arabia Saudite ka respektuar vullnetin politik te popullit te Kosoves per te qene i pavarur, duke i kontribuar stabilitetit ne rajon. Ai e ka ftuar GJND-ne qe te kete parasysh faktin se pavaresia e Kosoves i ka kontribuar stabilitetit te vendit dhe te rajonit.

NORVEGJIA:

Ne vazhdim te procesit edhe Norvegjia me ane te perfaqesuesit te saj, Rollf Fife,  vleresoi se e Drejta Nderkombetare ne menyre te prere nuk e ndalon deklaraten per pavaresi. “Kjo nuk do te thote as pranim dhe as miratim, as ndalim dhe as inkurajim te shkeputjes” Duke kundershtuar qendrimin e Rusise se vetem Keshilli Sigurimit mund ta shpalle fundin e procesit, perfaqesuesi i Norvegjise tha se vete Keshilli i Sigurimit i ka besuar vendimarrjen per rrjedhen dhe afatin e negociatave Presidentit Ahtisari.

JORDANIA:

Perfaqesuesi i Jordanise, Zeid Al Hysein, nje nga antaret aktive te Konferences se Vendeve Islamike, nenvizoi ne argumentat e shtetit te tij tre arsyetime: 1.- Deklarata e pavaresise nuk eshte akt i shkeputjes veç krijimit te shtetit ne territorin i cili prej momentit te shperberjes se Jugosllavise nuk ishte nen sovranitetin e askujt. 2. “Me rastin e kesaj shperberje Kosova duhet te kishte te drejten e vetvendosjes sikur Republikat tjera, por bashkesia nderkombetare kete çeshtje e ka lene anash per nje dekada te tere, per shkaqe politike”. 3.- Deklarata e Pavaresise se Kosoves ishte mjeti i fundit pas deshtimit te negociatave te ndermjetesuara nga nderkombetaret.

Nisur nga pjesmarrja e shteteve dhe argumentat e tyre ne Gjykaten Nderkombetare te Drejtesise ne Hage, dalim ne disa perfundime:

E para:  Ceshtja e Kosoves eshte nje çeshtje nderkombetare, pasi edhe ne GJND marrin pjese shtete nga Europa, Amerika e Veriut, Azia, Amerika e Jugut dhe nga Afrika., çka i japin  (in)direkt te drejte NATO-s si organizate politiko-ushtarake te nderhynte ne Kosove.

E dyta: Edhe ne GJND u trajtuan problematikat  humanitare te Kosoves si gjenocidi e spastrimi etnik, krimet kunder njerezimit,  injorimi e eleminimi i te drejtes se vetevendosjes etj. . çka e legjitimojne nderhyrjen e NATO-s ne Kosove per arsye humanitare.

E treta: Ne te dy rastet, edhe kur argumentohet pro apo kunder Pavaresise se Kosoves, çeshtja e Kosoves nuk shihet vetem te akti i Deklarates se Pavaresise se Kosoves, por si nje proces i gjate historiko-politik, ndaj si te tille e ka pare edhe NATO dhe jo si akt i 24 marsit apo 10 qershorit 1999.

               1.- Këshilli i Sigurimit i OKB-së ka rolin e vet qëndror në ruajtjen e paqes dhe të sigurisë në botë dhe, në rastin Kosova, tregoi përgjegjshmërinë e tij për të konstatuar, rekomanduar e zgjidhur krizën e Kosovës  duke e trajtuar si një krizë humanitare, kërcenim pëpaqen e sigurinë rajonale e ndërkombëtare, konflikt ndëretnik e deri në mandatimin si Protektoriat Ndërkombëtar, pamvarësisht se shfaqi pamundësi  në dhënien e një autorizimi të mirëfilltë për ndërhyrjen ushtarako-humanitare të NATO-s në Kosovë.

                 Në fakt nuk ka “dështuar” OKB (siç e trajtojnë në rastin Kosova) po vet OKB nuk po i ndjekë zhvillimet e kohës nga pas Lufta e Dytë Botërore, “Lufta e Ftohtë” dhe “Lufta e Kosovës” për t’u reformuar me standarte të reja bashkëkohore në të gjitha strukturat duke u nisur nga Këshilli i Sigurimit me prurje të reja, me kompetenca të reja etj. Kjo ngaqë prej themelimit të OKB-së e deri më sot është mbi trefishuar numri i antarëve të saj, ndërsa antarë të përhershëm të KS kanë mbetur pesë shtete dhe kjo “pesëshe” nuk e përfaqëson plotësisht as fuqinë reale të globit dhe as gjeopolitikën e kohës, pas mbeten jashtë KS shtete kontributive si Gjermania, Japonia, India, Brazili, Kanadaja, Australia, Italia, Afrika e Jugut etj. Dhe mos ndryshimi i kësaj “pesësheje” ka lindur nevojën që në arenën ndërkombëtare të politikës e diplomacisë të krijohen organizma të tilla si G-8, G-20 etj.

   Në fakt reforma e vonuar e KS të OKB-së duhet të prekin edhe mekanizmin e “Veto”-s, e cila duhet rishikuar si funksionim në kushtet e pas “Luftës së Ftohtë” dhe progresin e  perspektivat e rendit të ri botëror.

                E dyta: Ndërhyrja e NATO-s në krizën e Kosovës është e pranueshme në të drejtën ndërkombëtare, pasi me aksionin e saj luftarak nuk pati ndryshim të kufinjëve të Kosovës, si një nga njësitë kushtetuese të ish-Jugosllavisë.

                 Kufijtë e Kosovës ishin të njohur ndërkombëtarisht nga Kongresi i Berlinit (1878), Konferenca e Londrës (1913), Konferenca e Parisit (1919) si dhe nga vetë Mbretëria Serbo-Kroate-Sllovene apo Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë, si me Serbinë, Malin e Zi, Maqedoninë e Shqipërinë.

             Në fakt, ende edhe deri më sot (2010) Republika e Serbisë kërkon tjetërsimin e këtyre kufijve sin ë Mitrovicë etj. (në rreth 1/3 e Republikës së Kosovës), çka provon se Aleanca e Atlantikut të Veriut nuk ka luftuar për territore, ndërsa Serbia ende kërkon të aneksojë territore etnike shqiptare.

             E treta: Ndërhyrja e NATO-s në Kosovë ishte e drejtë pasi as gjatë luftës (24 mars-10 qershor 1999) dhe as pas saj (1999-2010) nuk synoi dhe as nuk kreu rrëzimin, zëvendësimin apo ndryshimin e formës së qeverisjes dhe as të qeverisë së RFJ apo RS, po kjo solli vetëm ndryshimin e sjelljes së tyre ndaj Kosovës, ndaj vlerave të demokracisë etj.

            E katërta: Ndërhyrja e armatosur e NATO-s në Kosovë është e drejtë pasi përmban tre vlera që rregullojnë marrëdhëniet ndërmjet shteteve: Paqja, vetëvendosja dhe të Drejtat e Njeriut.

NATO dha kontributin e vet humanitar që të garantonte paqen në Kosovë para e pas luftës (që të mos përshkallëzohej e përkeqësohej tragjikisht  kriza e Kosovës deri më 24 mars 1999, që të evitonte konfliktin e përgjakshëm ndëretnik, genocidin e spastrimin etnik ndaj shqiptarëve deri më 10 qershor 1999 dhe të garantonte paqen e sigurinë e saj në Kosovë me praninë e saj të KFOR-it), që të kontribuonte në vetëvendosjen e Kosovës (sipas vullnetit të saj politik), që të mbronte të drejtat e liritë e njeriut.

E pesta: Ndërhyrja e NATO-s në Kosovë ishte ndërhyrje humanitare, sepse pushteti serbë ka kryer mbi shqiptarët krime të të gjitha kategorive: krime kundër lirive dhe të drejtave të njeriut, krime të luftës dhe krime kundër njerëzimit, që kanë pasë synim posesivizmin territorial për spastrimin etnik të shqiptarëve dhe ndrrimin e strukturës etnike të Kosovës dhe të trevave të tjera shqiptare.

  Në krime kundër lirive dhe të drejtave të njeriut si e drejta e punës, e arsimimit, etj.; që shkelin Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut, etj.; krime lufte që kanë shkelur Konventat e Hagës dhe të Gjenevës duke kryer vrasje masive (Reçak etj.), spastrime etnike (1998-19990 etj., krime kundër njerëzimit, (të përcaktuara në Marrëveshjen e Londrës) janë të përmasave tragjike për popullsinë etnike civile shqiptare si para dhe gjatë luftës, si vrasje pa gjyq, zhdukje të shqiptarëve, tortura, përdhunime, etj.

E gjashta: Ndërhyrja e NATO-s në Kosovë bëhet mbi bazën e një tradite të krijuar gjatë dy shekujve të fundit, mbi praktikat e reja të përdorura nga OKB pas “Luftës së Ftohtë” dhe formon një risi të re në një botë të ndryshuar nga kjo luftë e pas kësaj lufte, me një rend botëror ku vlerat e demokracisë e lirisë, të drejtat e njeriut marrin evoluimin e lartësimin më të madh të historisë botërore, ku humaniteti institucional e ndërkontinental merr vlerësime e vlera të reja progresive për kohërat e njerëzimin.

E shtata: Në trajtimin e kësaj çështjeje në tërësinë e proçeseve historike e juridike, diplomatike e politike që çuan NATO-n te 24 marsi 1999, në vështrimin në të gjithë kompleksitetin e vitalitetin e parimeve e praktikave të NATO-s para e pas ndërhyrjes ushtarake në Kosovë shohim në retrospektivë e perspektivë se kemi të bejmë me një rast “sui generis” si NATO dhe me një rast unikal si Kosovë, me nje nderhyrje humanitare që perdite permasohet me vlera te reja ne shtetin e ri te Kosoves dhe ne hapesiren globale te botes.

Pra, NATO sa ç’ishte e nevojshme per te gjithe, ishte edhe e domosdoshme per te mos deshtuar te gjithe, sa ç’ishte fjala e fundme e diplomacise ishte dhe hapi i pare i luftes dhe do të jetë hapi i fundit i konsolidimit të paqes në Kosovën shtet i pavarur e sovran.

 

          Av. Ali Rr. Aliaj